Russische zwarte lijst zet auteurs van Nederlands platform Raam onder druk

Het Nederlandse kennisplatform Raam is in Rusland op de lijst van ongewenste organisaties gezet. Het platform maakte dat op 15 oktober bekend. Russische burgers die ervoor werken, lopen volgens Raam in hun eigen land risico op een boete of strafvervolging. De gevolgen voor het werk vanuit Nederland zijn volgens de stichting beperkt.

Voor Nederlandse en Belgische lezers verdwijnt daarmee niet ineens een bron van informatie over Rusland en zijn buurlanden. Oprichter Hubert Smeets verwacht op korte termijn geen verandering van de inhoud, zegt hij tegen de NOS. Wel gaat de redactie nog explicieter vragen wat Russische medewerkers zelf willen en hoe zij de gevaren inschatten. De maatregel raakt dus vooral de mensen achter de artikelen.

Besluit eerder genomen

Volgens Raam nam het Russische Openbaar Ministerie het besluit op 29 september; het ministerie van Justitie maakte het op 14 oktober openbaar. De stichting heeft geen schriftelijke toelichting gekregen en weet niet waarom de maatregel juist nu is genomen. Ze heeft geen vestiging in Rusland.

De onafhankelijke Russische nieuwssite Mediazona meldde de toevoeging op 14 oktober na onderzoek van het openbare register. In hetzelfde bericht noemt zij twee andere toegevoegde organisaties: het educatieve initiatief Frame in Tbilisi en het Moldova-Institut in Leipzig.

Stemmen uit de regio

Raam publiceert analyses van journalisten, wetenschappers en andere deskundigen over Rusland, Oekraïne en Belarus. Juist auteurs uit die landen aan het woord laten, is volgens de missie een belangrijk onderdeel van het werk. Het platform richt zich op geïnteresseerde burgers, maar ook op journalisten, beleidsmakers en ondernemers die meer achtergrond zoeken dan in dagelijkse nieuwsberichten past. De website bevat Nederlandstalige en Engelstalige artikelen; daarnaast organiseert Raam lezingen en evenementen. Het initiatief begon in 2016 als Raam op Rusland. In 2023 koos het een bredere naam, omdat Oekraïne en Belarus een gelijkwaardiger plek in de berichtgeving moesten krijgen.

Meer dan een etiket

De Russische lijst bestaat op basis van wetgeving uit 2015. Human Rights Watch beschreef het stelsel toen de organisatie in november 2025 zelf ongewenst werd verklaard. Volgens die uitleg kan het Openbaar Ministerie buitenlandse organisaties aanwijzen die de staatsveiligheid, defensie of constitutionele orde zouden ondermijnen. Hun activiteiten en materiaal worden dan in Rusland verboden. Mensen die bij zulke organisaties betrokken blijven, kunnen bestuurlijke of strafrechtelijke sancties krijgen. HRW waarschuwt dat de autoriteiten het begrip betrokkenheid ruim en willekeurig uitleggen. Welke gevolgen individuele medewerkers ondervinden, hangt daarmee ook af van de toepassing door Russische autoriteiten.

Smeets zegt tegen de NOS dat Raam al langer voorzichtig omgaat met medewerkers in Rusland en Belarus. Sommige auteurs willen juist herkenbaar onder hun eigen naam blijven schrijven. Hij sluit niet uit dat zij door de nieuwe situatie anders gaan werken. Meer anonimiteit kan volgens hem ten koste gaan van de betrouwbaarheid die Raam met openlijke bijdragen nastreeft. Of auteurs daadwerkelijk hun naam zullen weglaten, staat daarmee nog niet vast.