Netbeheerders willen landelijk beleid voor datacenters

Netbeheerders willen dat het kabinet bepaalt waar en hoeveel datacenters Nederland nog wil toelaten. Aanleiding is de grote vraag naar stroomaansluitingen: datacenters vragen samen 15 gigawatt aan vermogen, bijna een derde van het totaal op de wachtlijst. Dat blijkt uit navraag van Nieuwsuur op 15 oktober. Het gaat om gevraagde ruimte op het net, niet om hun huidige stroomverbruik.

Alliander zegt tegen Nieuwsuur duidelijkheid nodig te hebben om te bepalen waar het in uitbreiding investeert. Het bedrijf wil voorwaarden aan datacenters, bijvoorbeeld voor energie- en watergebruik. Ook de provincies willen landelijke voorwaarden. Zij vinden dat ze zelf de regionale keuze over locaties moeten blijven maken. Voor woningen en ondernemers speelt ondertussen de vraag wie toegang krijgt tot de schaarse capaciteit.

Woningen kunnen voorrang krijgen

De volgorde op de wachtlijst is al veranderd. RVO legt uit dat netbeheerders eerder ruimte reserveerden voor kleine aansluitingen, zoals die van huishoudens, winkels en horeca. Sinds 1 juli 2026 beoordelen zij ook die aanvragen volgens maatschappelijke voorrangsregels. Een kleine aansluiting geeft daardoor niet langer vanzelf toegang als het net vol is. Voor een ondernemer die wil uitbreiden, kan een zwaardere aansluiting dus eveneens een wachtlijst betekenen. Woningbouw valt sinds die datum juist onder de basisbehoeften die voorrang kunnen krijgen. Wie geen nieuwe of zwaardere aansluiting nodig heeft, ondervindt van deze wijziging niets. Voorrang levert bovendien pas een aansluiting op wanneer er daadwerkelijk ruimte beschikbaar is.

De Autoriteit Consument & Markt heeft die voorrangsregels vastgesteld om te voorkomen dat belangrijke maatschappelijke functies vastlopen door stroomgebrek. Projecten die ruimte op het net vrijmaken voor anderen hebben de hoogste prioriteit. Daarna volgen veiligheidsfuncties, waaronder acute zorg, defensie en waterbeheer. De derde groep omvat onder meer woningbouw, onderwijs, telecommunicatie en openbaar vervoer. De ACM verlangt dat aanvragers hun aanspraak met bewijsstukken bij de netbeheerder onderbouwen. Een plaats op de wachtlijst betekent dus niet automatisch dat een project voorrang krijgt. De netbeheerder moet kunnen beoordelen of de aanvraag binnen de afgebakende categorieën valt.

Ruimte vroeger aanvragen voor woningbouw

Voor gemeenten bestaat sinds 1 oktober bovendien de mogelijkheid om al vroeg in het bouwproces capaciteit aan te vragen, meldt de Rijksoverheid. Daardoor kan eerder duidelijk worden of een woonproject stroom krijgt. Tot januari 2027 wordt eerder gereserveerde ruimte verdeeld onder aanvragen met maatschappelijke prioriteit. Daarna komt eventuele resterende capaciteit beschikbaar voor aanvragen zonder voorrang. Hoeveel ruimte er is, verschilt per regio.

Meer kabels en stations bouwen kost tijd. Naast uitbreiding probeert de overheid daarom bestaand netgebruik te verschuiven. Grote stroomgebruikers kunnen bijvoorbeeld afspraken maken om tijdens piekuren minder te gebruiken, tegen een vergoeding. Buiten die drukke momenten kan soms nog ruimte beschikbaar zijn. Zo kunnen bedrijven onder voorwaarden toch groeien of overstappen op elektriciteit zonder meteen op een zwaardere aansluiting te wachten. Welke oplossing werkt, hangt af van het bedrijf en de plaatselijke belasting van het net.

Het kabinet zegt tegen Nieuwsuur te onderzoeken hoe het steviger kan sturen op de schaarste aan ruimte en elektriciteit.