Belgische apotheek geeft antibiotica voorlopig nog per doosje mee

Wie in België vanaf 1 oktober antibiotica ophaalt, krijgt voorlopig niet volgens een nieuwe landelijke regel precies het voorgeschreven aantal pillen mee. De ministerraad heeft vrijdag 25 september een aangepaste regeling goedgekeurd die pas op 1 januari 2027 moet ingaan. Dat corrigeert oudere informatie van beroepsorganisaties en geneesmiddelenvoorlichters waarin 1 oktober nog als startdatum staat. Het gaat bovendien om een ontwerp van koninklijk besluit dat nog aan de koning ter ondertekening wordt voorgelegd. Voor patiënten verandert komende week dus minder dan eerder aangekondigd.

De maatregel raakt mensen die een antibioticakuur bij een Belgische openbare apotheek halen. Het plan is dat de apotheker bij geschikte vaste middelen de hoeveelheid voor de door de arts voorgeschreven behandelduur afgeeft en per eenheid afrekent. Wie in Nederland een recept inlevert, valt niet onder deze Belgische regeling. En ook na invoering gaat het niet om elk antibioticum: siropen en bepaalde uitgesloten of niet-terugbetaalde middelen blijven buiten het systeem van losse eenheden. Vraag bij een lopende behandeling aan arts of apotheker hoeveel je precies moet innemen en voor hoe lang. De aangekondigde andere verpakking verandert op zichzelf niets aan het voorschrift of aan de noodzaak om bij bijwerkingen of twijfel professioneel advies te vragen.

Een kuur van vijftien pillen, zonder vijf overgebleven

Het Belgische Centrum voor Farmacotherapeutische Informatie geeft een concreet voorbeeld: iemand neemt vijf dagen lang driemaal per dag amoxicilline van 1 gram, samen vijftien tabletten. Als de geschikte handelsverpakking alleen twintig tabletten bevat, blijven er in de huidige situatie vijf over. Onder het nieuwe systeem kan de apotheker, als dit middel en recept eronder vallen, vijftien tabletten uit een verpakking afleveren. Past een bestaande vergoedbare doos al precies bij het voorschrift, dan kan die doos gewoon mee. Het is een voorbeeld, geen nieuw advies om zelf de duur van een kuur te bepalen.

Minder ongebruikte pillen in huis kan voorkomen dat iemand later op eigen initiatief opnieuw antibiotica neemt. Dat is het beoogde effect van het plan, geen bewezen uitkomst: de Belgische overheid heeft nog geen meting waaruit blijkt hoeveel antibioticagebruik of resistentie hierdoor zal dalen. BAPCOC, de Belgische commissie voor antibioticabeleid, blijft daarom ook inzetten op passend voorschrijven en infectiepreventie. Alleen een doosje op maat maken lost verkeerd voorschrijven of onnodige kuren niet op. Gebruik antibiotica volgens de aanwijzing van je behandelaar; bewaar overschotten niet voor een volgende infectie.

Wat gebeurt er met de prijs?

Bij een middel dat per eenheid wordt afgeleverd, betaalt de patiënt volgens het BCFI het remgeld voor de werkelijk meegegeven tabletten of zakjes, en niet voor de rest van de geopende verpakking. Dat maakt een lagere betaling in een individueel geval mogelijk, maar belooft geen goedkopere kuur voor iedereen. De uitkomst hangt af van middel, passende verpakking, terugbetaling en verzekeringsstatuut. Er bestaan bovendien minimumremgelden voor vergoedbare geneesmiddelen. De nieuwe regeling voorziet ook twee vergoedingen voor de apotheker; de ministerraad noemt nog geen eenvoudig bedrag dat patiënten daardoor netto winnen.

De apotheker krijgt volgens de sector een vergoeding per behandeling en een extra werkvergoeding als een verpakking werkelijk moet worden geopend en opnieuw verpakt. Die extra handeling vraagt correcte etiketten en een bijsluiter als de patiënt daarom vraagt. Het RIZIV stelde in zijn begrotingsdocument uit 2025 dat passende bestaande doosjes de voorkeur houden en schatte destijds dat in ongeveer een kwart van de gevallen een passende verpakking ontbreekt. Dat is een oude raming van de uitvoering, geen voorspelling van het aantal Belgische patiënten dat straks aantoonbaar geld bespaart.

Waarom staat 1 oktober nog online?

De verwarring heeft een duidelijke tijdlijn. Een eerdere uitwerking rekende op 1 oktober voor een eerste stap, gevolgd door verplicht voorschrijven op stofnaam in januari. Het BCFI plaatste op 22 september boven zijn uitleg een waarschuwing dat de maatregel is uitgesteld, maar liet in de lopende tekst nog passages met de oude oktoberdatum staan. Apothekersvereniging Apotheia werkte haar uitleg op 23 september bij en wees op praktische onduidelijkheden en knelpunten. Op 24 september sloten apothekers en ziekteverzekeraars een gewijzigde afspraak; de ministerraad keurde die een dag later in tweede lezing goed.

Ook de voorschrijfsoftware moet mee. Het RIZIV noemt 1 januari 2027 als ingangsdatum voor de verplichting om bepaalde antibiotica op de naam van de werkzame stof voor te schrijven. Leveranciers krijgen tot eind december voor de aanpassing van hun systemen. Dat maakt de uitgestelde start begrijpelijk, maar bewijst niet dat alle systemen of apotheken op nieuwjaarsdag klaar zijn. De definitieve tekst en praktische instructies moeten nog worden gecontroleerd zodra het koninklijk besluit is ondertekend. Tot die tijd is 1 januari een voorziene datum, geen ingevoerde regel.

Een zinvolle ingreep, maar geen wondermiddel

België probeert al langer antibioticagebruik terug te dringen. Het nationale BELMAP-rapport over 2024 meet 20,6 standaarddagdosissen per duizend inwoners per dag, tegen een Belgisch doel van 17,5 in 2030. Dat cijfer beschrijft het totale gebruik; het zegt niet hoeveel pillen thuis ongebruikt liggen. Het laat wel zien waarom de overheid zorgvuldig gebruik belangrijk vindt. De echte toets voor deze maatregel komt na invoering: worden restanten en onnodige herhaalbehandelingen minder, zonder dat patiënten langer moeten wachten of onduidelijkheid krijgen over wat ze moeten innemen? Daarover zijn nu nog geen resultaten.