CBS schat koelstroom lager: wat zegt dat over je aircorekening?

Een airco hoeft niet automatisch een enorme post op de jaarrekening te zijn. Het CBS schatte vrijdag 25 september dat woningen mét koeling in 2024 gemiddeld 72 kilowattuur stroom voor dat doel gebruikten. Dat is een landelijke schatting, geen meting van het stopcontact in jouw huis. Voor wie een airco overweegt in Nederland of België is de praktische les daarom tweedelig: een bescheiden gemiddeld verbruik is mogelijk, maar een toestel dat veel uren draait kan nog altijd aanzienlijk meer kosten.

Over álle Nederlandse woningen samen kwam de schatting uit op 105 miljoen kilowattuur in 2024, een half procent van hun totale stroomverbruik. Dat kleine aandeel betekent niet dat een huishouden met een airco maar een half procent van zijn eigen stroom aan koeling besteedt: in het landelijke totaal zitten ook huizen zonder koelsysteem. Bovendien gaat het om 2024, niet om een voorspelling voor een hete zomer in 2026. Het onderzoek beschrijft Nederlands stroomverbruik; Belgische gezinnen kunnen de cijfers dus niet als hun eigen gemiddelde overnemen.

Waarom de nieuwe schatting lager uitvalt

Het CBS noemt zijn nieuwe uitkomst lager dan zijn eerdere methode. Een oudere TNO-raming kwam voor 2022 op ongeveer twee procent van de huishoudelijke stroom voor airco's uit. TNO rekende daarbij met apparaten die tijdens alle gebruiksuren op vol vermogen draaien en noemde dat zelf een bovengrens. Het CBS komt met verbruiksgegevens uit 2023 en 2024 dichter bij de lagere TNO-variant, waarin airco's gemiddeld de helft van hun gebruiksuren op vol vermogen werken. De percentages verschillen dus door jaar én methode; ze bewijzen geen spectaculaire daling van werkelijk aircogebruik.

Het CBS koppelde maandelijkse slimme-metergegevens aan het woononderzoek WoON2024 en vergeleek huizen met en zonder koeling bij verschillende buitentemperaturen. Zo leidt het de extra koelstroom af uit patronen. De meter registreert niet apart wat de airco doet. Ook de geschatte zonnestroomproductie en de grove tijdstappen maken de uitkomst onzeker. Dat verschil tussen afleiding en rechtstreekse meting is belangrijk als je je eigen jaarrekening naast het landelijke cijfer legt.

Het weer bemoeilijkt ook de vergelijking tussen jaren. Het CBS schat gemiddeld 83 kilowattuur per woning met koeling in 2023, tegen 72 in 2024. Het KNMI beschrijft de zomer van 2023 als zeer warm, met een uitzonderlijk warme juni. Lagere stroomvraag een jaar later kan dus mede aan het weer liggen. Ze bewijst niet dat airco's ineens efficiënter zijn geworden. Wie een persoonlijke jaarrekening wil plannen, moet rekening houden met de hitte én met het aantal uren dat het toestel werkelijk aanstaat.

Een mobiele airco lijkt in de meting zuiniger, maar is dat niet

Een opvallende uitkomst vraagt om voorzichtigheid: het CBS vindt gemiddeld circa 65 kilowattuur bij woningen met een mobiele airco en 82 bij woningen met een vaste. Dat is geen eerlijke efficiëntietest. Het onderzoek kent de werkelijke draaiuren, het aantal toestellen en hun koelvermogen per woning niet. Milieu Centraal vergelijkt daarom een ander, vast scenario: bij 110 draaiuren vraagt een mobiele airco 110 kilowattuur en een vaste airco voor één kamer 80. Die vaste unit koelt volgens het kenniscentrum ook beter. Het CBS-verschil vertelt vooral wat huishoudens in de onderzochte jaren samen deden, niet welk toestel per uur wint.

Wat betekent dat voor geld? Milieu Centraal rekent in hetzelfde voorbeeld met 21 cent per kilowattuur: 110 uur koelen kost dan ongeveer 17 euro met een vaste eenkamerairco en 23 euro met een mobiele. Dat zijn rekenbedragen bij een aangenomen prijs, geen actueel contracttarief voor ieder huishouden. Een mobiele airco die 300 uur draait, komt in het voorbeeld op 300 kilowattuur en ongeveer 60 euro. Wie de CBS-gemiddelden simpelweg met zijn eigen stroomprijs vermenigvuldigt, ziet dus hoogstens een denkbeeldig bedrag voor een gemiddeld onderzoeksjaar, geen betrouwbare voorspelling van zijn factuur.

Eerst de warmte buiten houden

De goedkoopste kilowattuur voor koeling is de stroom die je niet nodig hebt doordat de woning minder opwarmt. Milieu Centraal adviseert buitenzonwering vóór de zon op het raam staat en ramen overdag dicht te houden wanneer het buiten warmer is. Zodra de buitenlucht afkoelt, kun je juist doorluchten. De Vlaamse overheid geeft dezelfde volgorde: eerst schaduw en nachtventilatie, daarna pas kijken of een koelsysteem nodig blijft. Voor een huurder zonder plaats voor een buitenunit kan een ventilator een toegankelijker alternatief zijn, zolang luchtverplaatsing voldoende verlichting geeft.

Die keuze heeft een grens: een ventilator verlaagt de luchttemperatuur niet. Als het binnen langdurig heet blijft, kan echte koeling belangrijk zijn, zeker voor mensen die kwetsbaar zijn voor hitte. Het RIVM wijst onder meer op gezondheidsrisico's voor ouderen. Een airco of ventilator vervangt bovendien geen ventilatie met verse buitenlucht; dat onderscheid blijft ook bestaan als ramen tijdens het koelen tijdelijk dicht zijn. Het doel is dus niet koste wat kost elk apparaat uit te laten, maar de warmtebelasting te beperken en passend te koelen zonder de luchtkwaliteit te vergeten.

Zonnepanelen veranderen de rekening, maar niet de hoeveelheid elektriciteit die een airco vraagt. TNO merkt op dat zonnestroom overdag kan samenvallen met koelen, terwijl een slaapkamer die vooral 's nachts gekoeld wordt daar niet rechtstreeks van profiteert. Vlaamse voorlichting raadt daarom, als koeling nodig is, overdag gebruik van eigen zonnestroom aan. Dat werkt alleen voor het deel dat op dat moment daadwerkelijk zelf wordt opgewekt en gebruikt; de overige stroom en de contractvoorwaarden blijven meetellen. Een airco wordt dus niet vanzelf kosteloos doordat er panelen op het dak liggen.

De conclusie voor een aankoop blijft concreet: kijk eerst of schaduw en luchten het probleem oplossen, neem een ventilator als verkoeling zonder lagere kamertemperatuur volstaat, en vergelijk airco's bij dezelfde gebruiksduur en dezelfde te koelen ruimte. Een mobiele unit vraagt in het voorbeeld meer stroom voor minder koeling, maar vergt geen vaste installatie. Een vaste unit kan beter passen bij aanhoudende hitte en moet deskundig worden geïnstalleerd. De nieuwe CBS-schatting helpt vooral om landelijke stroomprognoses te beoordelen; zij is geen keurmerk voor een toestel en geen belofte over jouw zomerse kosten.