Watercrematie dichterbij in Nederland, maar voor een uitvaart mag het nog niet

Het kabinet heeft op 25 september een nieuwe uitvaartwet voor advies naar de Raad van State gestuurd. Als het voorstel uiteindelijk wet wordt, kunnen Nederlanders kiezen voor resomeren, vaak watercrematie genoemd. Twee overledenen zouden ook samen in één kist begraven of gecremeerd kunnen worden. Voor families die nu een afscheid regelen, verandert er nog niets: resomeren is in Nederland verboden en er is geen ingangsdatum. Het nieuws is dat de lang voorbereide keuze een stap verder komt, niet dat een uitvaartondernemer haar morgen al kan aanbieden.

Meer keuze, met een andere afweging

De huidige regels laten begraven, cremeren en terbeschikkingstelling aan de wetenschap toe. Het voorstel voegt een andere bestemming van het lichaam toe. Bij resomeren wordt het in een verwarmde basische vloeistof afgebroken; het is geen crematie met water in plaats van vuur. Er blijven botresten over die tot poeder kunnen worden verwerkt, en vloeistof die zorgvuldig moet worden afgevoerd. Wie een bepaalde vorm van afscheid belangrijk vindt, krijgt mogelijk een extra keuze, maar niet automatisch een goedkopere of overal beschikbare uitvaart.

Samen begraven in één kist is iets anders dan later twee graven naast elkaar kiezen. Ook samen cremeren en een asbus bij een nieuwe begraving in dezelfde kist plaatsen staan in het kabinetsoverzicht. Dat kan voor naasten van twee overledenen betekenis hebben, maar het persbericht vermeldt geen prijs, technische voorwaarden of verplichting voor iedere begraafplaats en ieder crematorium om dit aan te bieden. Een familie kan er nu dus nog geen afspraak op baseren. Vraag een aanbieder later naar de feitelijke mogelijkheden en kosten in de betreffende plaats.

Wie om religieuze of persoonlijke redenen snel wil begraven, ziet eveneens een voorgestelde wijziging. Nu geldt in Nederland in beginsel een wachttijd van 36 uur na overlijden. Voor een uitvaart binnen die periode zijn toestemming van zowel de officier van justitie als de burgemeester nodig. Het kabinet wil de procedure voor begraven binnen 24 uur eenvoudiger maken. De precieze nieuwe route blijkt niet uit de aankondiging, en ook na een eventuele wetswijziging blijven de schouw en onderzoek naar een mogelijk niet-natuurlijke dood van belang. Voor een overlijden vandaag gelden de bestaande toestemmingen.

De hervorming begon niet deze week: een concept lag al in 2024 ter consultatie. De nieuwe stap is dat ministers de versie van 25 september aan de Raad van State hebben voorgelegd. Daarna zijn behandeling door Tweede en Eerste Kamer en officiële bekendmaking nog nodig. De wetgevingskalender toont die afzonderlijke fasen, maar nog geen datum waarop families op de nieuwe mogelijkheden kunnen rekenen. Een enthousiaste advertentie voor een toekomstige techniek is daarom geen bewijs dat die al wettelijk mag of dat jouw verzekering haar dekt.

De wet gaat bovendien niet alleen over de uitvaartvorm. Het kabinet wil politie en forensische artsen meer mogelijkheden geven om bij twijfel de doodsoorzaak en de omstandigheden vast te stellen. Dat moet voorkomen dat een misdrijf onopgemerkt blijft en tegelijk duidelijker afbakenen welke handelingen aan het lichaam zijn toegestaan. Voor nabestaanden is dat meer dan een juridische bijzin: een snel afscheid is belangrijk, maar mag een zorgvuldig onderzoek bij een verdacht overlijden niet onmogelijk maken. Het persbericht geeft nog geen uitgewerkte procedure per geval.

Geen automatische groene winnaar

Resomeren is niet automatisch de groenste keuze. De Gezondheidsraad bleef in 2025 bij zijn oordeel dat de methode in beginsel kan worden toegelaten, maar waarschuwde dat de uitkomst afhangt van de apparatuur en de verwerking van de restvloeistof. Een levenscyclusanalyse in opdracht van uitvaartverzekeraar DELA kwam gunstiger uit dan begraven en cremeren op gas, maar minder gunstig dan natuurbegraven en elektrisch cremeren; aannames in die studies verschillen. Een algemene belofte dat iedere watercrematie milieuvriendelijker is dan iedere andere uitvaart, volgt daar niet uit.

De vloeistof kan niet zomaar ergens worden geloosd. Volgens de Gezondheidsraad is nabehandeling nodig en kunnen vergunningseisen de hoeveelheid, samenstelling en afvoer beperken. Een kleinere rioolwaterzuivering kan zwaarder worden belast dan het landelijke gemiddelde suggereert. De raad zag geen reden om zijn positieve advies te herroepen, mits die voorwaarden worden geregeld. Voor een toekomstige klant maakt dat uit: wettelijke toestemming voor de techniek alleen garandeert nog geen installatie in de buurt. Ook prijs, reistijd en de gekozen verwerking moeten dan helder zijn.

Wat kun je nu wél regelen?

Voor België geldt een andere rechtsorde. Vlaanderen zegt op zijn officiële informatiepagina dat resomatie en humusatie niet zijn toegestaan; overledenen mogen er worden begraven of gecremeerd. Een Nederlandse adviesaanvraag verandert dat niet. De Vlaamse uitleg beschrijft resomatie als een methode met heet water en een stof met een hoge pH-waarde, maar vermeldt die tegelijk uitdrukkelijk onder de niet-toegelaten vormen. Wie in Vlaanderen een uitvaart plant, kan deze Nederlandse plannen dus niet als een beschikbare Belgische dienst zien. Over een eventuele Belgische wetswijziging doet het Nederlandse kabinet geen uitspraak.

Je kunt je wensen nu al opschrijven en met je naasten bespreken. De Rijksoverheid zegt dat een ondertekende en gedateerde verklaring voor begrafenis of crematie zelf mag worden opgesteld of bij een notaris kan worden gemaakt. Een uitvaartverzekering is niet verplicht. Heb je er wel een, vraag de verzekeraar later expliciet of een nieuw toegelaten methode, de plek en de bijkomende kosten onder jouw polis vallen; daarover is vandaag geen algemeen antwoord. Voor een actuele uitvaart blijven begraven en cremeren de concrete keuzes die een Nederlandse uitvaartondernemer kan uitvoeren.

De afweging is voorlopig eenvoudig: voor wie een afscheid nú moet organiseren, biedt dit voorstel geen nieuwe optie. Voor wie eigen wensen vastlegt, is het een aanleiding om te bespreken wat zwaarder weegt: een andere omgang met het lichaam, de betekenis van een gezamenlijk afscheid, snelheid, kosten of milieubelasting. Pas als de wet is aangenomen, uitvoeringsregels en vergunningen bekend zijn en aanbieders echte prijzen noemen, kan een familie die mogelijkheden eerlijk vergelijken. Tot die tijd zijn resomeren en de gezamenlijke kist plannen op papier.