UvA-opleiding weert laptops uit college: studenten maken weer notities op papier

Studenten Interdisciplinaire sociale wetenschap aan de Universiteit van Amsterdam mogen sinds dit studiejaar tijdens colleges geen laptop, telefoon of tablet meer gebruiken. Zij maken hun aantekeningen op papier. De opleiding wil zo voorkomen dat schermen de aandacht van het college wegtrekken, meldde de NOS op 28 september na gesprekken met de opleiding en studenten. Voor wie daar studeert, verandert vooral een dagelijkse gewoonte: typen tijdens een les kan niet meer. De maatregel gaat volgens de berichtgeving over colleges van deze ene bachelor, niet over alle UvA-studenten of al het digitale werk voor de studie.

Wat verandert er voor studenten?

Tot voor kort konden ISW-studenten hun eigen apparaat gebruiken tijdens college. Nu moeten ze voor die uren een schrift of papier meenemen en informatie met de hand vastleggen. Volgens de openbare programmapagina heeft de bachelor gemiddeld 12 tot 15 uur college per week, naast 25 tot 28 uur zelfstudie. Dat maakt het verschil concreet: de regel betreft de tijd in het lokaal, terwijl een groot deel van het lezen, voorbereiden en uitwerken daarbuiten plaatsvindt. De NOS vermeldt geen nieuw verbod voor thuiswerk, tentamens of de complete campus; die ruimere conclusie zou dus te ver gaan.

Het is ook geen algemeen UvA-beleid tegen laptops. Bij de andere bachelor Computational Social Science zegt de universiteit juist dat studenten een eigen laptop nodig hebben voor verschillende onderwijsonderdelen, waaronder digitaal werk en programmeren. Dat is geen bewijs dat apparaten daar in elk hoorcollege vrij zijn; het laat wel zien dat opleidingen verschillende keuzes maken. Een aankomende student kan daarom niet uit het verhaal over ISW afleiden wat bij een andere opleiding geldt. Vraag bij je eigen opleiding naar de regels voor hoorcolleges, werkgroepen en practica, vooral als je bij je studiekeuze op digitale hulpmiddelen rekent.

Meer aandacht is aannemelijk, betere cijfers nog niet bewezen

De keuze voor papier heeft wetenschappelijke steun, maar het effect van dit specifieke verbod is niet gemeten. Een analyse uit 2024 bundelde 24 onderzoeken onder studenten. Wie met de hand aantekeningen maakte én die later bestudeerde, presteerde gemiddeld iets beter dan wie typte. Typende studenten legden juist meer informatie vast. Dat is een nuttige afweging: een schrift kan helpen om hoofdpunten te selecteren, maar iemand die snel veel details moet bewaren, levert mogelijk volledigheid in. De analyse vergelijkt manieren van noteren; ze bewijst niet dat het weghalen van alle apparaten uit een Amsterdams college de resultaten zal verbeteren.

Onderzoek naar een echt laptopverbod geeft een minder eenduidig beeld. In een Amerikaans experiment werden twee groepen van dezelfde inleidende cursus over twee semesters vergeleken: de ene groep mocht een laptop gebruiken, de andere niet. Studenten in de laptopvrije groep vonden onderdelen van het onderwijs behulpzamer, maar haalden geen betere studieresultaten. De auteur zag bovendien lagere aanwezigheid bij de groepen met verbod. Een cursus Amerikaanse politiek is geen Nederlandse sociale-wetenschappenopleiding, dus ook dit resultaat voorspelt niet wat bij ISW zal gebeuren. Het laat vooral zien waarom een maatregel die prettiger aanvoelt niet automatisch betere cijfers oplevert.

Een ander onderzoek volgde in een Amerikaanse psychologiecursus wat studenten daadwerkelijk op hun laptop deden. Gebruik dat direct bij de les hoorde, vooral het bekijken van collegedia’s, hing samen met betere tentamencijfers. Andere activiteiten hingen samen met lagere cijfers. Lesgericht gebruik ging in die studie niet vanzelf samen met meer afleidend gebruik. De onderzoekers konden hiermee geen oorzaak en gevolg vaststellen. Toch maakt het verschil tussen de twee soorten gebruik duidelijk wat een totaalverbod opgeeft: het scherm met berichten verdwijnt, maar ook een hulpmiddel waarmee sommige studenten de uitleg volgen. Of papieren of vooraf gedeelde dia’s dat kunnen vervangen, moet de opleiding praktisch regelen.

Wat als papier voor jou niet werkt?

Voor studenten die door een functiebeperking, chronische ziekte of neurodivergentie een laptop nodig hebben, is de algemene UvA-regel over voorzieningen belangrijker dan een simpele leus over schermvrij onderwijs. De universiteit noemt laptopgebruik tijdens college expliciet als mogelijke aanpassing. Een onderwijsvoorziening vraag je aan via de studieadviseur van je opleiding; iedere aanvraag wordt individueel beoordeeld en de uitvoering kan per opleiding of vak verschillen. De UvA raadt aan zo vroeg mogelijk contact op te nemen, bij voorkeur drie maanden voor de start, maar behandelt ook latere aanvragen. De NOS beschrijft niet hoe de nieuwe ISW-regel zich tot zulke individuele voorzieningen verhoudt.

Wie nu bij ISW studeert en zo’n hulpmiddel nodig heeft, kan dus de studieadviseur vragen hoe een bestaande of nieuwe voorziening tijdens de colleges wordt uitgevoerd. Een verzoek is niet hetzelfde als een automatische vrijstelling; de universiteit beoordeelt wat passend is. Ook zonder formele voorziening is het verstandig de docent te vragen hoe collegedia’s of lesmateriaal beschikbaar zijn en hoe je gemiste details kunt aanvullen. Dat is een praktische vraag, geen bevestigde extra maatregel van ISW. Voor studenten die graag typen, blijft bovendien een keuze over: aantekeningen in de les met de hand maken en ze later digitaal ordenen, of met de opleiding bespreken welke werkvormen nog wel digitaal zijn.

De opleiding beoogt met de nieuwe afspraak minder schermen in de collegezaal, terwijl studenten een vertrouwde manier van noteren verliezen. Of de concentratie en leerresultaten werkelijk verbeteren, zal pas blijken uit een zorgvuldige evaluatie bij deze studenten; zo’n resultaat is nog niet gepubliceerd. De bestaande onderzoeken ondersteunen zowel het voordeel van handgeschreven notities als het nut van gericht laptopgebruik, en een eerder verbod leverde elders geen betere cijfers op. De redelijke conclusie voor nu is daarom beperkt: bereid je bij deze bachelor op papieren collegeaantekeningen voor, vraag tijdig naar noodzakelijke aanpassingen en behandel de beloofde leerwinst nog als een doel, niet als een vastgesteld effect.