Rijn bereikt nieuw laagterecord bij Lobith: schepen op de IJssel varen al om

De Rijn is zondag 27 september bij Lobith tot een nieuw laagterecord gezakt. Rond het middaguur noteerden metingen van Rijkswaterstaat volgens persbureau ANP 6,10 meter ten opzichte van NAP, twee centimeter onder het record van augustus. Voor wie een riviercruise plant of goederen over het water laat vervoeren, is de vraag nu welke route nog bruikbaar is. Op de Boven-IJssel geldt sinds vrijdag al eenrichtingsverkeer voor schepen. Het nieuwe getal bij Lobith betekent op zichzelf geen nieuwe vaarstop: Rijkswaterstaat zag zondag volgens ANP geen aanleiding voor extra maatregelen op die plek.

De hinder is inmiddels zichtbaar stroomopwaarts. De Duitse waterwegendienst ELWIS gaf voor Keulen zondag om 13.00 uur 42 centimeter aan op de plaatselijke peilschaal, na 43 centimeter om 05.00 uur. Zaterdag liep bij de Deutzer Brücke het riviercruiseschip MS Dutch Melody vast; een ander schip trok het weer los, meldt de regionale omroep WDR op basis van de waterpolitie. De Keulse meetwaarde zegt niets over een eventuele stremming in Nederland. Wel laat het voorval zien waarom schippers bij laagwater voorzichtiger laden en varen.

Wat verandert er voor de scheepvaart?

Op de IJssel is de beperking heel concreet. Van de monding van het Twentekanaal bij Zutphen naar de IJsselkop bij Arnhem mogen schepen nog varen; de omgekeerde richting is op dit traject verboden zolang de maatregel nodig is. Rijkswaterstaat stelde die regel op 25 september in omdat de bevaarbare geul in de bochten te smal werd voor veilig verkeer in twee richtingen. Eerder mochten schepen elkaar daar al niet inhalen of passeren. Het verschil voor een bedrijf met een levering stroomafwaarts is dus een echte routewijziging, niet alleen een kleinere vracht.

Schepen uit Duitsland moeten volgens Rijkswaterstaat via de Waal en het Amsterdam-Rijnkanaal, vervolgens over Markermeer en IJsselmeer naar de IJssel; de omweg kan maximaal 300 kilometer bedragen. Dat betekent mogelijk extra vaartijd, brandstof en nieuwe aankomstafspraken, maar de kosten per lading zijn niet gepubliceerd. De maatregel houdt bedrijven langs de IJssel vanuit de toegestane richting bereikbaar. Voor weggebruikers is er geen algemeen verkeersverbod; de omweg gaat over de vaarweg.

Waarom het record niet hetzelfde is als de vaardiepte

Een peilschaal is geen liniaal vanaf het wateroppervlak tot de rivierbodem. De 6,10 meter bij Lobith is een waterhoogte tegenover het vaste Nederlandse ijkpunt NAP. De 42 centimeter bij Keulen is een lokale stand boven het nulpunt van die Duitse peilschaal; je kunt beide getallen dus niet rechtstreeks vergelijken. Volgens de Keulse waterbeheerder staat er zelfs bij nul op die peilschaal nog ongeveer een meter water in de vaargeul. Voor de belading telt de ondiepste plek in de vaargeul. Rijkswaterstaat peilt die minst gepeilde diepte dagelijks en geeft haar aan schippers door. Juist daardoor kunnen schepen vaak nog varen als een peilrecord al is gebroken, zij het met minder vracht.

Voor vrachtvervoerders is het beslissende verschil tussen “vaarbaar” en “vol beladen vaarbaar”. Een lager waterpeil verkleint op sommige trajecten de ruimte tussen scheepsbodem en rivierbodem. Een schipper kan dan lading achterlaten, meer reizen laten uitvoeren of een andere route kiezen. Rijkswaterstaat noemt minder lading en wachttijd bij sluizen als bestaande gevolgen van de droogte. Dat kan de planning van bedrijven in Nederland en van Belgische bedrijven die de Rijnroute gebruiken beïnvloeden. Een algemene prijsstijging voor consumenten uit dit ene peilrecord afleiden zou te ver gaan: die hangt af van de lading, contracten en beschikbare alternatieven.

Ook reizigers merken het, maar niet overal hetzelfde

Rondritten op de Rijn zijn niet overal geschrapt. Rederij Köln-Düsseldorfer waarschuwt voor vertragingen, aangepaste aanlegplaatsen en gewijzigde routes. Een reeks afvaarten tussen Keulen, Bonn en Linz is volgens haar actuele laagwaterbericht tot 4 oktober uitgevallen; de Nostalgieroute gaat dit seizoen eveneens niet meer door. Sommige loopbruggen naar de schepen staan door het lage water steil. Dat is extra relevant voor reizigers die slecht ter been zijn: de rederij meldt dat personeel hen bij het instappen niet kan ondersteunen en adviseert hulp van reisgenoten. Controleer daarom juist de eigen afvaart en aanlegplaats bij de rederij.

De gestrande Dutch Melody is een concreet incident, geen bewijs dat ieder cruiseschip of elke Rijnreis strandt. WDR meldde dat het vaartuig na hulp weer vrijkwam. Voor een geboekte reis vanuit Nederland of België is de praktische vervolgvraag of de eigen rederij de route, opstapplaats of dagindeling heeft aangepast. Bij een excursie naar Keulen kan ook een andere aanlegsteiger extra lopen betekenen. Wie afhankelijk is van een toegankelijke loopbrug, doet er goed aan vóór vertrek naar die specifieke plek te vragen. Een waterstand alleen vertelt dat niet.

Hoe lang duurt de hinder?

Dat is nog niet zeker. Het waterbericht van Rijkswaterstaat waarschuwde zondag voor lage standen op Rijn en IJssel en verwachtte ook voor de daaropvolgende 48 uur een lager dan normale stand voor de tijd van het jaar. Zo'n korte verwachting is geen voorspelling van hoe lang een vaarbeperking blijft gelden. De IJsselmaatregel loopt volgens Rijkswaterstaat zolang zij nodig is. Ook is een laag peil niet hetzelfde als een landelijk drinkwatertekort: de landelijke crisisfase wegens feitelijk watertekort werd begin september beëindigd, terwijl regionale problemen en hinder voor de scheepvaart bleven bestaan.

Voor schippers zijn daarom de dagelijks gepubliceerde ondiepste vaargeulmetingen en vaarwegberichten nuttiger dan een los record op sociale media. Voor reizigers telt het actuele bericht van hun eigen vervoerder. De situatie kan per rivierbocht, schip en dag veranderen: in Keulen en Lobith gelden bovendien verschillende meetpunten. Het record van 27 september maakt de droogte tastbaar, maar de al geldende IJsselrichting, eventuele omvaarten en de concrete afvaartmeldingen bepalen wat iemand nu moet aanpassen.