Nederland stelt opnieuw brandstof uit zijn noodvoorraad beschikbaar. Het kabinet maakte donderdag 1 oktober bekend dat voorraadbeheerder COVA vanaf vrijdag 2 oktober 50.000 ton diesel en 45.000 ton benzine aan marktpartijen zal aanbieden. Voor wie dit weekend moet tanken, is de praktische boodschap minder spectaculair dan het grote volume doet vermoeden: de maatregel is bedoeld om schaarste en prijsstijgingen te dempen. Hij verandert de prijs op het bord van jouw tankstation niet rechtstreeks, en het kabinet belooft geen bedrag waarmee een liter goedkoper wordt.
De overheid verkoopt de brandstof niet zelf aan automobilisten. De vrijgave gaat naar bedrijven die in de groothandel inkopen; daarna bepalen internationale olie- en brandstofmarkten, transport, belastingen en de tankstations samen wat je betaalt. De Autoriteit Consument & Markt onderscheidt daarom drie prijzen: die van ruwe olie, die van verwerkte brandstof en de uiteindelijke pompprijs. Extra diesel of benzine in de eerste twee schakels kan druk van de markt halen, maar gaat niet één op één of op dezelfde dag over in een korting aan de pomp. Ook een hogere wereldprijs kan zo'n effect weer tenietdoen.
Wat is er anders dan in september?
Dit is de derde stap in een besluit van eerder dit jaar, geen nieuw plan om de hele Nederlandse voorraad leeg te verkopen. Eind juli werd eerst een deel van de door bedrijven beheerde strategische voorraad vrijgegeven. Op 2 september kwam er 105.000 ton aan olieproducten bij: 50.000 ton diesel, 45.000 ton benzine en 10.000 ton hernieuwbare diesel. De tranche van 2 oktober is 95.000 ton. De hoeveelheden gewone diesel en benzine zijn dus gelijk aan die van september; het verschil van 10.000 ton is dat er nu geen hernieuwbare diesel bij zit. Die vergelijking zegt iets over de samenstelling van het aanbod, niet over een voorspelde prijsdaling.
Na deze stap is volgens het kabinet bijna 4,7 miljoen van de toegezegde 5,4 miljoen vaten beschikbaar gesteld: circa 87 procent van de Nederlandse bijdrage. Dat is niet 87 procent van álle noodvoorraad; de toezegging betreft slechts een deel daarvan. Kerosine houdt Nederland opnieuw achter de hand voor mogelijke verslechtering. Voor vliegtickets volgt uit dit besluit dus geen prijsbelofte.
Waarom de overheid dit doet
De vrijgave hoort bij een gezamenlijke actie van 32 landen van het Internationaal Energieagentschap. Zij spraken in maart af om 400 miljoen vaten noodolie op de markt te brengen nadat het conflict in het Midden-Oosten de aanvoer via de Straat van Hormuz ernstig verstoorde. De landen zetten hun voorraad gespreid in, zodat de extra aanvoer langer kan doorwerken. De nieuwe Nederlandse benzine en diesel zijn daarmee vooral een buffer tegen een wereldwijde schok. Zo'n buffer kan tijd kopen, maar lost de oorzaak van een aanhoudende verstoring niet op.
De Europese Commissie meldde op 29 september dat de levering van olieproducten in de EU voorlopig stabiel bleef, terwijl diesel en vliegtuigbrandstof duur waren. Voorraden in de handelsregio Amsterdam–Rotterdam–Antwerpen lagen onder hun vijfjarige gemiddelde, maar bleven in de voorafgaande weken volgens de Commissie stabiel. Dat onderscheid is belangrijk: hoge prijzen betekenen niet automatisch dat Nederland of België op korte termijn zonder brandstof zit. De Nederlandse overheid beschrijft de huidige situatie als fase 1 van haar oliecrisisplan: de aanvoer staat onder druk en wordt scherp gevolgd, maar er is geen aangekondigde rantsoenering voor automobilisten.
Wat kun je aan de prijs zien?
Het CBS publiceert gewogen gemiddelde pompprijzen achteraf. De meest recente dag in de op 1 oktober bijgewerkte reeks is maandag 28 september: €2,465 voor een liter Euro95 en €2,526 voor diesel in Nederland, inclusief btw en accijns. Dat zijn werkelijk betaalde gemiddelden, geen vaste prijs voor elk station en geen meting van deze nieuwe vrijgave. De cijfers van de eerste oktoberdagen moeten nog verschijnen. Wie wil beoordelen of tanken goedkoper wordt, moet dus latere cijfers naast die basis zetten én bedenken dat tegelijk wereldprijzen, accijns en wisselkoersen kunnen bewegen. Eén goedkoper tankstation bewijst het effect van dit besluit niet.
Voor Belgische automobilisten is de Nederlandse voorraad evenmin een persoonlijke kortingsactie. COVA beschrijft Nederland en België als een samenhangend opslag- en handelsgebied voor brandstoffen. Als extra aanbod in die markt prijsdruk wegneemt, kan dat breder doorwerken, maar de vrijgegeven tonnen zijn niet voor Belgische tankstations gereserveerd en het effect op een Belgische literprijs is niet vooraf te berekenen. De septemberanalyse van het Internationaal Energieagentschap laat zien waarom voorzichtigheid nodig is: na eerdere vrijgaven liepen de olieprijzen opnieuw op toen de aanvoer uit het Midden-Oosten onder druk bleef. Een noodvoorraad dempt een klap, maar is geen blijvende vervanging voor normale toevoer.
Voor nu verandert er voor bestuurders geen regel of tanklimiet. Je hoeft niets aan te vragen en ook niet op een overheidsbon te wachten. Kijk bij een tankbeurt gewoon naar de prijs die het station op dat moment vraagt; wie kan kiezen, kan prijzen van stations vergelijken. De zinvolle vraag voor de komende weken is of het grotere aanbod de stijging afremt terwijl de onderliggende aanvoerproblemen aanhouden. De Nederlandsche Bank wees eerder al op de kosten van duurdere brandstof en vervoer voor huishoudens. Of deze derde vrijgave die rekening merkbaar verlaagt, kan pas met latere markt- en pompprijzen worden beoordeeld.
Meer weten?
Kies de verdieping die je interessant vindt.
Waarom een noodvoorraad geen permanente oplossing isDe gezamenlijke vrijgave overbrugt een verstoring, terwijl de oorzaken op de oliemarkt blijven bestaan.
De noodvoorraad is bedoeld om ernstige onderbrekingen op te vangen. Het IEA laat leden normaal reserves aanhouden die overeenkomen met minstens negentig dagen netto-import; landen mogen dat met overheids- en verplichte bedrijfsvoorraden invullen. De actie van maart maakt een deel van die buffers tijdelijk beschikbaar. In september schreef het agentschap dat meer dan 300 miljoen vaten uit de gezamenlijke actie al waren vrijgegeven, maar dat nieuwe verstoringen en slinkende commerciële voorraden de prijzen opnieuw omhoog duwden. Voor blijvende ontspanning is herstel van de reguliere aanvoer belangrijker dan steeds een volgende tank aanspreken. Een vrijgave is dus zinvol zonder een bewijs te zijn dat de crisis voorbij is.
Waarom diesel een ander verhaal kan zijn dan benzineDe schaarste en de prijs worden per brandstof bepaald, ook al komt de olie uit dezelfde wereldmarkt.
Een raffinaderij maakt uit ruwe olie verschillende producten tegelijk; zij kan de productie van één brandstof niet onbeperkt los van de rest opvoeren. De ACM meldt dat de Europese markt voor diesel en kerosine sterker afhankelijk is van invoer uit het Midden-Oosten dan die voor benzine. De Europese Commissie zag eind september juist bij diesel en vliegtuigbrandstof hoge prijzen terwijl de algemene levering stabiel bleef. Dat verklaart waarom 50.000 ton extra diesel een ander marktsignaal kan zijn dan 45.000 ton benzine, zonder dat het effect aan een afzonderlijke pomp voorspelbaar wordt. In Nederland maakt het CBS de betaalde gemiddelde prijs voor beide brandstoffen apart zichtbaar; vergelijk dus geen dieselprijs met benzineprijs alsof het dezelfde markt is.
Verder bij de bron
Lees zelf de onderzoeken, uitleg en aankondigingen achter dit verhaal.