Meta betwist Poolse scamcijfers: wat meten de onderzoekers?

Meta heeft op 18 september de methode bekritiseerd waarmee de Poolse onderzoeksstichting Instrat inkomsten uit frauduleuze advertenties schat. De eigenaar van Facebook en Instagram stelt dat de berekening de omvang overschat. Daarmee staat vooral ter discussie wat openbare advertentiegegevens kunnen bewijzen.

Waar komt de Poolse schatting vandaan?

Instrat komt in zijn rapport van 16 september uit op ongeveer 760 miljoen złoty aan jaarlijkse advertentie-inkomsten. Dat is een schatting, geen inzage in Meta’s facturen of het verlies van slachtoffers. De onderzoekers rekenden met gegevens van drie dagen: één in oktober en december 2025 en één in januari 2026. Zij behandelden verwijderde advertenties als frauduleus en namen aan dat elke bereikte persoon een advertentie driemaal zag. Voor duizend vertoningen gebruikten zij een gemiddelde prijs van 20,65 złoty. Het bereik betreft de EU, terwijl de conclusie over Polen gaat. Instrat beschrijft beperkingen van de advertentiebibliotheek als reden voor deze aanpak. Het rapport is gemaakt in opdracht van advocatenkantoor SKP. Die werkwijze maakt de uitkomst afhankelijk van aannames over zowel de selectie als de prijs.

Is een verwijderde advertentie altijd oplichting?

Nee: Meta’s gepubliceerde advertentieregels bestrijken veel meer dan financieel bedrog. Ook schokkende beelden, scheldwoorden, auteursrechtenschendingen en verschillende verboden producten kunnen tot afwijzing leiden. Het bedrijf beschrijft een controle die hoofdzakelijk automatisch verloopt en onder meer afbeeldingen, tekst, doelgroepinstellingen en de achterliggende website kan meenemen. Een advertentie kan later opnieuw worden beoordeeld. Meta erkent daarbij dat het proces niet alle overtredingen ontdekt. Dat levert twee verschillende beperkingen op voor wie cijfers leest: een verwijdering bewijst op zichzelf geen fraude, terwijl een toegelaten advertentie geen keurmerk krijgt. De regels helpen dus verklaren waarom een algemene moderatietelling niet vanzelf dezelfde verzameling oplevert als een telling van daadwerkelijke oplichting. Daarvoor moet ook bekend zijn waarom iets is verwijderd.

Wat zet Meta daartegenover?

Meta meldt dat het in Polen tussen juli 2025 en juni 2026 137.000 frauduleuze advertenties verwijderde; ruim 88 procent daarvan zou vóór een gebruikersmelding zijn weggehaald. Dat percentage gaat over de verwijderde advertenties. Het vertelt niet welk deel van álle frauduleuze advertenties is gevonden. Deze bedrijfscijfers beantwoorden dus een andere vraag dan hoeveel oplichting iemand tijdens het scrollen tegenkomt.

Waarom draait het om een advertentiebibliotheek?

De Europese Digital Services Act verplicht zeer grote platforms met advertenties om een openbaar, doorzoekbaar register bij te houden. Artikel 39 noemt onder meer de advertentie-inhoud, de opdrachtgever, een eventuele andere betaler, de looptijd en het totale bereik. Gegevens moeten beschikbaar blijven tot een jaar na de laatste vertoning. Onderzoekers kunnen zo campagnes terugzoeken zonder alleen hun eigen tijdlijn te bekijken. Maar dezelfde bepaling kent een belangrijke uitzondering: bij verwijdering wegens vermoedelijke onrechtmatigheid of strijd met de voorwaarden worden inhoud, opdrachtgever en betaler niet opgenomen. In plaats daarvan moet informatie over de verwijderingsgrond beschikbaar zijn. Een ontbrekende advertentie-afbeelding is daardoor op zichzelf geen bewijs dat een platform iets heimelijk verbergt. Voor controle zijn juist de toegelichte beslissing en de overige gegevens van belang.

Is er los daarvan bewijs van falende controles?

Ja, maar oudere metingen hebben hun eigen beperkte reikwijdte. CERT Polska, het Poolse computercrisisteam, beschreef in november 2024 een praktijktest met een normaal Facebook-account. Van 122 als frauduleus beoordeelde advertenties die het team tussen januari en november meldde, werden er tien verwijderd. Bij 106 volgde een afwijzing van de melding; bij zes kwam geen antwoord terug. Dat is een concrete observatie van de afhandeling van die meldingen, geen actuele meting van alle advertenties. Het team beschreef ook hoe oplichters advertentie-inhoud en bestemmingen verhullen, waardoor een controleur iets anders kan zien dan het beoogde slachtoffer. Het onderzoek laat zien waarom naast geautomatiseerde totalen ook controle van echte voorbeelden nodig is. Het bewijst niet hoeveel Meta in 2026 met fraude verdient.

Wat merken lezers in België hiervan?

Hetzelfde lokmiddel verschijnt in België als een zogenaamd nieuwsartikel. De financiële toezichthouder FSMA waarschuwde op 10 augustus 2026 voor websites die onder meer HLN, Le Soir, La Libre en Euronews nabootsen. Het doel is de lezer een contactformulier te laten invullen, waarna een frauduleus handelsplatform contact kan leggen. Bekende personen krijgen verzonnen uitspraken toegeschreven; nagemaakte televisiebeelden en verhalen over conflicten tijdens interviews moeten de aanbieding geloofwaardig maken. Soms claimt zo’n pagina zelfs een vergunning van een toezichthouder. De FSMA benadrukt dat een bekend gezicht of medialogo geen betrouwbaarheid garandeert. Controleer daarom de aanbieder zelf voordat je gegevens achterlaat of geld overmaakt. Het relevante risico begint hier al bij het formulier, ruim voordat je geld overmaakt.

Wat kun je vóór een betaling controleren?

De Nederlandse AFM adviseert de contactgegevens en eventuele vergunning van de aanbieder te onderzoeken. Alleen zoeken naar een waarschuwing is onvoldoende: waarschuwingen verschijnen vaak pas laat. Ook positieve recensies kunnen vervalst zijn. Andere alarmsignalen zijn druk om snel te reageren, aanhoudende berichten via verschillende nummers en de eis eerst extra kosten te betalen voordat geld terug kan. Deel geen inloggegevens en geef een onbekende geen toegang tot je telefoon of computer. Wie al geld heeft verloren, krijgt van de AFM het advies de bank te informeren, aangifte te doen en de fraude te melden. Deze controles gaan over de concrete partij die jouw gegevens of geld vraagt. Een advertentie die professioneel oogt, neemt die controle niet van je over.