Laatste septemberdagen worden zomers warm; donderdag volgt regen

Wie dinsdag 29 september buiten wil werken, fietsen of afspreken, krijgt in grote delen van Nederland en België onverwacht zomers weer. Het KNMI verwacht in De Bilt 26 graden; het Belgische KMI geeft voor het land maxima van 24 tot plaatselijk 30 graden. Woensdag blijft het warm, maar bewolking en later regen maken die dag minder zeker. Donderdag volgt een duidelijk koelere, natte dag. De verwachting is maandagochtend 28 september gecontroleerd en kan nog veranderen.

Niet overal dezelfde nazomer

De warmte begint niet overal tegelijk. Maandag verwacht het KNMI in het noordwesten ongeveer 19 graden en in Limburg plaatselijk 25 graden, met vooral in het westen kans op regen. Het KMI ziet in België een vergelijkbare tweedeling: 19 tot 22 graden in het westen tegenover 23 tot lokaal 27 of 28 graden in het oosten. Een zonnige middag in Limburg of het Belgische oosten zegt dus weinig over het weer aan de kust. Voor een buitenactiviteit op maandag is de plaatselijke verwachting belangrijker dan één landelijke temperatuur.

Dinsdag schuift de warmere lucht verder over de regio. Het KMI verwacht dan in België 24 tot 30 graden, met kans op ochtendmist of lage bewolking in de noordelijke helft. Het KNMI geeft in zijn tabel voor De Bilt 26 graden en vrijwel geen neerslag; die tabel is geen temperatuurkaart voor elke Nederlandse gemeente. De NOS meldde zondagavond voor het uiterste zuiden van Nederland zelfs een mogelijke 28 of 29 graden. Dat was een eerdere verwachting. Wie op een record hoopt, moet de nieuwe regionale metingen afwachten.

Een vergelijking maakt duidelijk hoe bijzonder dit voor eind september is. Het normale landelijke maximum voor 21 tot en met 30 september is volgens het KNMI 18 graden, gemiddeld over vijf weerstations in de periode 1991–2020. De 26 graden die nu voor De Bilt op dinsdag in de tabel staat, ligt daar acht graden boven. Dat is een vergelijking tussen één stationsverwachting en een landelijk langjarig gemiddelde, geen berekende afwijking voor heel Nederland. Aan zee kan het koeler blijven; in het zuidoosten kan het warmer zijn.

Bij 25 graden of meer spreekt het KNMI van een zomerse dag; 30 graden heet een tropische dag. Die termen beschrijven uiteindelijk een gemeten maximum op een plek. Een voorspelde 30 graden in België maakt dinsdag nog niet automatisch een tropische dag. Voor lezers is vooral het verschil tussen de dagen bruikbaar: dinsdag lijkt volgens de huidige verwachting de droogste warme dag, terwijl woensdag meer onzekerheid heeft en donderdag duidelijk minder geschikt lijkt voor plannen die droog weer vragen.

Woensdag hangt af van de wolken

Woensdag verwacht het KNMI perioden met zon en in Nederland maxima van 25 tot 28 graden. De KNMI-tabel noemt 25 graden voor De Bilt en een neerslagkans van 70 procent. Het KMI verwacht in België 23 tot 28 graden en zegt dat later op de dag de kans op regen toeneemt. Dat zijn verschillende soorten cijfers: de Nederlandse tabel beschrijft één referentieplaats, de Belgische bandbreedte verschillende regio’s. Een wolkendek of een eerder arriverende regenzone kan het moment van de hoogste temperatuur verschuiven.

De NOS wees zondag op mogelijke dagrecords in Maastricht: voor 29 september 27,6 graden uit 1934 en voor 30 september 26,6 graden uit 1975. Dat zijn plaatselijke records voor precies die kalenderdagen. Of ze dinsdag en woensdag worden verbeterd, is nog niet gemeten. Het landelijke septemberrecord is bovendien iets anders: volgens het KNMI werd op 15 september 2020 in Gilze-Rijen 35,1 graden bereikt. Een nieuwe hoogste temperatuur op 29 of 30 september zou dus niet betekenen dat september als hele maand een nieuw Nederlands hitterecord krijgt.

Het KMI verklaart de tijdelijke piek met warme lucht die vanuit Frankrijk naar België trekt terwijl een hogedrukgebied zich naar Scandinavië verplaatst. Dat verklaart waarom het warmer wordt, maar niet waarom iedere plaats precies dezelfde temperatuur zou krijgen. Bewolking, windrichting en de timing van een front bepalen de uitkomst ter plekke. Aan de kust, op een terras in een beschutte straat en in open veld kan dezelfde dag anders aanvoelen. De gemelde maxima zijn gemeten luchttemperaturen, geen garantie voor hoe warm de zon op een plein voelt.

Wat kun je ermee plannen?

Voor een afspraak buiten is dinsdag op basis van de huidige voorspellingen de veiligste gok voor droog en warm weer. Woensdag kan nog zonnig en warm worden, maar houd een binnenoptie achter de hand als het tijdstip belangrijk is. Donderdag voorziet het KNMI voor De Bilt 20 graden en regen; het KMI verwacht in België een buienzone, mogelijk met onweer, bij 18 tot 23 graden. Een evenement, werkdag of reis door meerdere regio’s vraagt daarom een nieuwe check vlak voor vertrek, liefst bij het KNMI of KMI voor de eigen plaats.

De 70 procent neerslagkans voor woensdag in de KNMI-tabel betekent niet dat het 70 procent van de dag regent. Het is de kans dat op één vaste plek ten minste een kleine meetbare hoeveelheid neerslag valt. De tekstverwachting en tabel worden meermaals per dag bijgewerkt, deels met modelberekeningen en deels door meteorologen. Daardoor kunnen de cijfers in dit artikel al verschuiven voordat dinsdag begint. Gebruik ze om plannen voor te bereiden, niet als vaststaande uitslag van een recordpoging.