Letschert wil ingrijpen na RTL-onderzoek naar AI in scripties

Minister Rianne Letschert wil dat universiteiten ingrijpen tegen studenten die hun scriptie door AI laten schrijven. Dat zegt de onderwijsminister op 14 oktober tegen RTL Nieuws. Zij noemt volledig door AI geschreven scripties fraude en vindt dat onderwijsinstellingen onvoldoende controleren of studenten het werk zelf hebben gedaan.

RTL onderzocht scripties van twaalf Nederlandse universiteiten met de AI-detector Pangram. Volgens die analyse was ongeveer één op de vijf onderzochte masterscripties grotendeels door een chatbot geschreven; bij zes procent ging het om vrijwel de hele tekst.

Delen van openbare scripties

De steekproef komt uit 649 recente scripties die RTL volledig online kon vinden en die in 2026 waren gepubliceerd. Daaruit koos de redactie willekeurig dertig scripties per universiteit. Bij de Open Universiteit waren er minder beschikbaar. De Vrije Universiteit Amsterdam en Universiteit Maastricht ontbreken, omdat zij volgens de onderzoeksverantwoording geen scripties online publiceren. Ook bij deelnemende universiteiten waren niet alle faculteiten vertegenwoordigd. De uitkomst geldt daarmee voor de onderzochte selectie.

Per scriptie controleerde RTL drie stukken van duizend woorden, op vaste relatieve plekken in de hoofdtekst. De redactie beschouwt die delen als representatief voor het hele werk. In haar verantwoording noemt RTL de scores een aanwijzing: of sprake is van fraude, hangt ook af van wat de opleiding toestaat en van aanvullend bewijs.

Controle naast de detector

Het wetenschappelijke onderzoek waarop RTL zich beroept, geeft reden om zulke signalen serieus te onderzoeken. Onderzoekers van de Vrije Universiteit Brussel vergeleken vier detectieprogramma’s met 160 documenten waarvan de herkomst bekend was. Er waren menselijke teksten, AI-teksten en mengvormen, waaronder AI-tekst die was aangepast om menselijker te klinken. Pangram presteerde in die proef het best. De uitkomsten zijn gepubliceerd in het tijdschrift International Journal for Educational Integrity.

Dezelfde onderzoekers lieten Pangram vervolgens 1.163 echte masterscripties uit studiejaar 2024–2025 beoordelen. Bij die scripties wisten zij niet hoeveel AI daadwerkelijk was gebruikt. Zulke scores beschrijven dus vooral wat de detector markeert. De onderzoekers waarschuwen ervoor de uitslag als enig bewijs te gebruiken bij beslissingen met grote gevolgen voor studenten. Zij bepleiten een bredere beoordeling, waarin de uitkomst van de software aanleiding kan zijn voor nader onderzoek.

Regels verschillen per opleiding

Voor studenten bestaat de grens tussen hulp en verboden uitbesteden al in de regels van hun opleiding. Zo verbiedt de Utrechtse master Professioneel vertalen het gebruik van een chatbot om enig deel van de scriptie te schrijven. Een begeleider die fraude vermoedt, meldt dat bij de examencommissie. Onderzoek naar AI-teksten is binnen die opleiding wel mogelijk, als de bron duidelijk wordt toegelicht en het materiaal in eigen woorden wordt besproken. De scriptie wordt door twee docenten beoordeeld. Dit zijn de regels van deze master, geen beschrijving van alle Nederlandse opleidingen.

KU Leuven laat in haar richtlijnen voor 2026–2027 ruimte voor verantwoord AI-gebruik, met voorwaarden die een docent, opleiding of faculteit kan aanscherpen. Studenten moeten kunnen uitleggen hoe zij AI hebben gebruikt. De universiteit vraagt daarom zo veel mogelijk te bewaren van de manier waarop hun werk tot stand kwam. Een vermelding van AI-gebruik maakt het letterlijk overnemen van tekstblokken alleen bij uitzondering toegestaan, wanneer dat vooraf binnen de opdracht past.

Voor sommige Leuvense opdrachten is een transparantieverklaring verplicht. Sinds dit academiejaar is dat een apart document; eerder stond de verklaring in hetzelfde document als de gedragscode. De opleiding kan daarnaast andere eisen stellen. De doorslaggevende grens is of een docent het eigen kunnen van de student nog kan beoordelen. AI-gebruik dat die beoordeling onmogelijk maakt, is volgens de richtlijnen niet toegestaan.

Letschert wil nog dit jaar met een aanpak komen. Welke maatregelen daarin komen, blijkt nog niet uit haar reactie op het RTL-onderzoek.