Kamerleden willen overdracht van A/I-servergegevens aan VS stoppen

Kamerleden van de Partij voor de Dieren en de SP vragen minister Van Weel in te grijpen voordat gegevens van internetdienst A/I naar de Verenigde Staten gaan. In schriftelijke vragen van vrijdag verlangen zij uitleg over de bescherming van gebruikers. Het verzoek volgt op het beslag op een server in Amsterdam.

Vergroot illustratie ↗

De gegevens waren vrijdag nog niet met de VS gedeeld, schrijft de NOS op basis van een schriftelijke reactie van het Openbaar Ministerie aan ANP. Volgens het OM is de inbeslagname uitgevoerd op grond van het Nederlands-Amerikaanse verdrag over wederzijdse hulp bij strafzaken. Het OM zegt geen reden te hebben gehad om het verzoek te weigeren. Die toelichting voegt iets wezenlijks toe aan de eerdere berichtgeving: beslag en overdracht zijn afzonderlijke stappen.

Christine Teunissen en Sarah Dobbe willen weten welke wettelijke basis voor het verzoek geldt en of de gevolgen voor mensenrechten zijn onderzocht. Zij vragen de uitkomst van die beoordeling openbaar te maken voor de Kamer. Ook leggen ze de minister de vraag voor of vergelijkbare Amerikaanse verzoeken betrekking hebben op het Internationaal Strafhof.

Meer controle op buitenlandse verzoeken

Barbara Kathmann van PRO en Sarah El Boujdaini van D66 hebben afzonderlijk vragen gesteld aan Van Weel en staatssecretaris Aerdts. Zij willen een overzicht van Amerikaanse verzoeken om servers of gegevens van internetdiensten in beslag te nemen in de afgelopen twee jaar, inclusief hoeveel Nederland heeft aanvaard of geweigerd. Verder vragen zij welke bescherming bestaat tegen verzoeken die organisaties treffen vanwege hun politieke opvattingen. Hun vragen gaan ook over bedrijven die diensten leveren aan het Internationaal Strafhof: kunnen die onafhankelijk blijven werken wanneer Amerikaanse sancties dreigen? De Kamerleden verlangen duidelijkheid over de grenzen die Nederlandse en Europese regels aan medewerking stellen.

De branchevereniging Dutch Cloud Community vraagt sinds donderdag eveneens om opheldering. Zij wil weten welke Nederlandse instantie het verzoek heeft beoordeeld en of er toestemming was van het OM of een rechter-commissaris. Daarnaast vraagt de vereniging welke bescherming geldt voor informatie van andere gebruikers op de server. A/I leverde volgens de brancheorganisatie gratis e-mail en webruimte aan ongeveer twintigduizend organisaties wereldwijd. De vereniging vermeldt niet hoeveel van die organisaties op deze specifieke server voorkwamen of welke bestanden erop stonden.

Het branchebericht stelt dat een kopie al aan de VS is geleverd. De latere OM-reactie, zoals gepubliceerd door de NOS, spreekt dat tegen. De vereniging vraagt ook afspraken met hostingbedrijven over toekomstige buitenlandse verzoeken. Zij waarschuwt dat onduidelijkheid over de Nederlandse beoordeling het vertrouwen van hun klanten schaadt.

Nederlandse opslag en Nederlandse toetsing

Internationale rechtshulp betekent dat landen elkaar helpen bij onderzoek naar strafbare feiten. Het ministerie van Justitie en Veiligheid noemt bijvoorbeeld het horen van een verdachte of het uitvoeren van een geldstraf. Op zijn uitlegpagina staat dat een verzoek eerst wordt beoordeeld aan de hand van Nederlandse wetgeving en internationale verdragen. Medewerking mag geen mensenrechten schenden. Het ministerie onderscheidt daarbij het uitwisselen van al bekende politiegegevens van verzoeken om informatie die als bewijs in een strafzaak moet dienen. Voor die laatste vorm met landen buiten de EU is de afdeling Internationale Aangelegenheden en Rechtshulp in Strafzaken betrokken.

A/I had op 6 september al aangekondigd te stoppen. Het Italiaanse collectief schreef toen dat Amerikaanse sancties te grote juridische en financiële risico’s opleverden voor gebruikers en mensen om hen heen. Het kon naar eigen zeggen zijn veilige, niet-commerciële diensten daardoor niet voortzetten. Voor mailboxen, blogs en websites beloofde het instructies om inhoud te bewaren. Tegelijk waarschuwde het voor onverwachte uitval, nadat zijn domeinnaam zonder aankondiging onbereikbaar was geworden. De sluiting ging dus vooraf aan de huidige discussie over toegang tot achtergebleven gegevens.

Teunissen en Dobbe vragen de minister binnen een week te antwoorden en direct in te grijpen bij de voorgenomen overdracht.