Erkens wil achterblijvende dierentuinen tot vernieuwing dwingen

Het kabinet wil Nederlandse dierentuinen dwingen mee te groeien met nieuwe inzichten over dierenwelzijn. Tegelijk moeten parken die hun verblijven verbeteren minder papierwerk krijgen. Staatssecretaris Silvio Erkens heeft daarvoor maandag 12 oktober een nieuw vergunningenstelsel aangekondigd. De voorstellen worden nog uitgewerkt.

Dierentuinvergunningen gelden nu voor onbepaalde tijd. Volgens het ministerie ontstaat daardoor een scheve situatie: wie niets verandert, kan doorgaan, terwijl een park dat verbouwt opnieuw wordt getoetst. Erkens wil zulke belemmeringen verminderen. Parken die noodzakelijke verbeteringen weigeren, zouden onder het nieuwe stelsel met een dwangsom kunnen worden aangepakt.

Voor bezoekers kan de herziening ook gevolgen krijgen voor het voeren of aanraken van dieren. Erkens onderzoekt welke plaats zulke activiteiten nog kunnen hebben, evenals verblijven waar publiek doorheen loopt. Hij weegt daarbij dierenwelzijn, veiligheid en educatie. Een mogelijk verbod maakt deel uit van het onderzoek; een verbod is nog niet besloten.

Ruimte voor natuurlijk gedrag

Dierentuinen moeten ook onder de bestaande regels ruimte bieden voor natuurlijk gedrag. Een verblijf moet dieren bijvoorbeeld laten graven, klimmen, zwemmen of nesten bouwen. Dieren die in groepen leven, moeten hun sociale leefwijze kunnen volgen; voor andere soorten hoort juist een solitair bestaan daarbij. De huidige eisen gaan dus al verder dan eten, drinken en een verblijf alleen.

Daarnaast moeten parken bezoekers vertellen over de dieren en hun manier van leven. Zij moeten met een plan aantonen dat ze bijdragen aan natuurbescherming en het behoud van beschermde soorten. Die verplichtingen staan al in het Besluit houders van dieren.

De Raad voor Dierenaangelegenheden adviseerde in maart 2025 dat dierentuinen alleen soorten zouden moeten houden waarvan zij de essentiële gedragsbehoeften kunnen vervullen. De raad wil bovendien aantoonbare resultaten op het gebied van educatie en soortbehoud. Het vergunningenstelsel moet volgens dat advies kunnen afdwingen dat parken zich blijven ontwikkelen. Het kabinet gebruikt die verkenning als een van de uitgangspunten voor de herziening.

De raad beschreef destijds een uiteenlopende sector van 59 instellingen met een vergunning, waaronder ook aquaria, vlindertuinen en opvangcentra. Samen trokken zij meer dan tien miljoen bezoeken per jaar. De verkenning richtte zich daarmee op veel meer dan de grote, bekende dierentuinen.

Gezonde dieren

Erkens wil daarnaast vastleggen hoe parken omgaan met gezonde dieren waarvoor geen plaats meer is. Dierentuinen zouden vooraf hun fokbeleid moeten afwegen en mogelijke herplaatsing moeten onderzoeken voordat zij besluiten een dier te doden. Een deel van de sector werkt al met zulke plannen. Die ervaringen moeten helpen bij de nieuwe regels.

Voor minder papierwerk en de omgang met deze dieren verwacht Erkens de komende maanden concrete stappen. De bredere hervorming strekt zich over meerdere jaren uit. De brief noemt daarvoor nog geen invoeringsdatum.