Duizenden huizen gekocht met valse hypotheekstukken, banken willen betere controle

Tussen de 6.000 en 11.000 Nederlandse woningen zijn de afgelopen jaren gekocht met vervalste hypotheekstukken, meldt de NOS op woensdag 7 oktober. De omroep baseert zich op een nog ongepubliceerd onderzoek. Banken vragen de Tweede Kamer opnieuw om een controle bij de Belastingdienst mogelijk te maken. Dat raakt zowel de verdeling van schaarse woningen als de behandeling van persoonlijke inkomensgegevens.

Van ingeleverd papier naar controle bij de bron

Het probleem begint volgens de Nederlandse Vereniging van Banken bij bewijs dat betrouwbaar lijkt: loonstroken, werkgeversverklaringen, bedrijfsjaarcijfers of belastingaangiften. Wie die vervalst, kan financiering krijgen voor een woning die vervolgens wordt gebruikt voor witwassen, illegale verhuur of andere criminaliteit. De vereniging wil daarom een wettelijke basis om het opgegeven inkomen bij of via de Belastingdienst te controleren. Het verschil is concreet: behalve beoordelen wat een aanvrager aanlevert, zou een financier ook bij de oorspronkelijke registratie kunnen nagaan of de gegevens kloppen. Volgens de banken kunnen dan ook opvallende wijzigingen achteraf worden gesignaleerd. Dat is hun voorstel voor betere fraudebestrijding, geen aangetoonde daling van fraude door een al ingevoerde controle.

Een weigering mag niet verdwijnen bij de volgende notaris

De notarissen zien een tweede gat. In hun bijdrage aan de hoorzitting beschrijft de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie hoe iemand die vanwege vermoedelijke fraude wordt geweigerd, met een aangepast verhaal naar een andere notaris kan stappen. Die collega weet dan mogelijk niets van de eerdere waarschuwing. De beroepsorganisatie wil dat notarissen zulke dienstweigeringen onderling kunnen delen. Daardoor zou een risico dat bij de ene partij is ontdekt ook bij de volgende zichtbaar worden. Het gaat om een vermoeden en een geweigerde dienstverlening; dat is niet hetzelfde als een strafrechtelijke veroordeling. De KNB koppelt haar verzoek aan de Nederlandse invoering van nieuwe Europese antiwitwasregels.

Onderzoek zou in maart komen

De vertraging is zichtbaar in eerdere kabinetsantwoorden. Op 11 februari schreef de toenmalige minister van Justitie en Veiligheid, Van Oosten, dat het onderzoek van het Financieel Expertise Centrum vertraagd was en in maart werd verwacht. De politie leidde het project, met onder meer het Openbaar Ministerie, de Belastingdienst en financiële toezichthouders. Het kabinet wilde eerst de uitkomsten hebben. Bij vragen over voorwaarden voor inkomenscontrole en bescherming tegen onterechte afwijzing verwees de minister naar het onderzoek. Dat waren dus nog open beslissingen; de antwoorden van februari tonen geen inmiddels ingevoerde regeling.

Volgens de nieuwe NOS-berichtgeving ligt het rapport al ruim zes maanden bij het ministerie. De genoemde woningaantallen zijn een schatting over afgelopen jaren, geen jaarlijks fraudetotaal. Het volledige onderzoek en de berekeningsmethode zijn nog niet openbaar te toetsen. De omvang van eventuele gevolgen voor huizenprijzen volgt dus niet uit die bandbreedte.

Wat verandert er voor een huizenkoper?

De Kamer hield op 7 oktober van 10.00 tot 12.15 uur een rondetafelgesprek over ondermijnende criminaliteit. De agenda bevestigt bijdragen van banken en notarissen. Het gesprek en de ingediende voorstellen voeren de gewenste inkomenscontrole niet automatisch in. Wie concrete vermoedens van hypotheekfraude wil melden, hoeft daar niet op te wachten. In de kabinetsantwoorden staat dat burgers daarvoor naar de politie of Meld Misdaad Anoniem kunnen gaan. Banken en notarissen melden ongebruikelijke transacties bij de financiële inlichtingendienst FIU-Nederland; die meldroute is niet voor burgers. Dat zijn verschillende rollen, met verschillende routes.