China stelt registratieplicht in voor uitvoer van AI- en zonnetechnologie

China verplicht bedrijven vanaf vrijdag om de uitvoer van bepaalde AI- en zonnetechnologie vooraf te registreren. De ministeries van Handel en Wetenschap en Technologie kondigen daarnaast mogelijke verdere exportbeperkingen aan. De maatregel raakt onder meer licenties en kennis voor zonnecelfabrieken, waarvan ook Europa afhankelijk is.

Op de lijst staan AI-modellen en technieken voor het maken van silicium, dunne siliciumplakken en zonnecellen. Ook bijbehorende kernapparatuur valt eronder. Technologie die al openbaar is via open source of wetenschappelijke publicaties is uitgezonderd. Het besluit bevat geen algemene verkoopstop voor afgewerkte zonnepanelen.

Europa koopt veel in China

Die fabriekskennis zit achter het paneel dat uiteindelijk op een Nederlands of Belgisch dak belandt. Het Internationaal Energieagentschap beschreef in zijn onderzoek uit 2022 hoe de productie uit verschillende stappen bestaat: van gezuiverd silicium naar dunne plakken, vervolgens naar zonnecellen en ten slotte naar complete panelen. Een fabriek die alleen de laatste stap uitvoert, maakt dus nog niet alle benodigde onderdelen zelf. Volgens dat onderzoek kwam de sterke Chinese positie voort uit jarenlange investeringen, grote fabrieken en beleid dat zowel de productie als de binnenlandse vraag stimuleerde. Die schaal hielp de kosten wereldwijd te verlagen. Het voordeel van goedkope panelen ging daardoor samen met een steeds sterkere concentratie van de productie.

Hoe groot die afhankelijkheid is, blijkt uit de Europese handelscijfers. In 2024 kwam 98 procent van de invoerwaarde van zonnepanelen van buiten de EU uit China, meldt Eurostat. Het ging om 10,9 miljard euro. Alle landen buiten de EU samen leverden voor 11,1 miljard euro aan panelen. Productie binnen de EU valt buiten deze vergelijking. Het Chinese aandeel bleef gelijk aan dat van 2023, terwijl de waarde van de totale invoer met 43 procent daalde. Het ingevoerde gewicht nam juist licht toe. Een lagere importrekening betekende dus niet dat Europa minder panelen invoerde of zijn leveranciers beter had gespreid.

Een andere leverancier vinden vraagt bovendien meer dan een ander land op de verpakking. In Energy Technology Perspectives 2026 constateert het energieagentschap dat Chinese ondernemingen ook een groot deel van de zonnepaneelproductie buiten China bezitten. Daarnaast blijven buitenlandse fabrieken afhankelijk van onderdelen uit China. Het agentschap berekende dat een maand onderbreking van de Chinese uitvoer van zulke onderdelen ongeveer een miljard dollar aan productie buiten China zou kosten. Dat is een scenario over een handelsverstoring, geen berekening van de gevolgen van het besluit van vrijdag. Het onderstreept wel waarom Europese productiecapaciteit en Europese zeggenschap afzonderlijke vragen zijn. Voor de kosten spelen volgens het rapport ook ervaring, efficiëntie, energie en arbeid een rol; een fabriek dichterbij bouwen neemt die verschillen niet vanzelf weg.

Europese fabrieken opbouwen

De Europese Commissie probeert al langer meer productie in Europa te houden. Het Europese zonnecharter bevat vrijwillige afspraken van overheden en bedrijven. Volgens het actuele voortgangsoverzicht is via het Europese innovatiefonds 445 miljoen euro toegekend aan de productie van zonnecellen en panelen. Ook kunnen landen bij aanbestedingen en steunregelingen naast de prijs andere criteria meewegen, zoals een minder kwetsbare aanvoer. De Commissie erkent tegelijk dat goedkope importpanelen Europese fabrikanten onder druk zetten en nieuwe investeringen kunnen bedreigen. Daar zit een praktische spanning: goedkope panelen helpen bij de aanleg, terwijl een bredere groep producenten de afhankelijkheid kan verminderen. De Europese aanpak omvat daarom zowel financiering van fabrieken als onderzoek en samenwerking met andere landen. Het charter verplicht consumenten niet om een Europees paneel te kopen.

Voor huishoudens met bestaande panelen blijft de werking dezelfde: zonnecellen zetten licht om in elektriciteit. De Nederlandse Rijksdienst voor Ondernemend Nederland beschrijft een levensduur van ongeveer 25 jaar en adviseert opgewekte stroom waar mogelijk direct te gebruiken. Dat maakt de aanvoer van nieuwe panelen een andere kwestie dan de stroom die een bestaande installatie vandaag levert. De nieuwe Chinese registratieplicht richt zich op de overdracht van technologie.

Reacties op de voorgestelde beperkingen kunnen tot 15 november worden ingediend.