Calibre en AI: wanneer verlaat je boektekst je computer?

Calibre, een programma om e-books te beheren en te lezen, krijgt steeds meer AI-functies. Versie 9.15 van 18 september 2026 voegde een avonturenspel toe: je verzint een wereld en AI helpt het verhaal verder. Volgens de ontwikkelaar wordt dat onderdeel pas geladen wanneer je het zelf start. Dat roept een praktische vraag op voor wie ook teksten laat uitleggen: waar komt die tekst dan terecht? Daarvoor moeten we kijken naar de gekozen AI-koppeling.

Begint AI vanzelf mee te lezen?

Nee: volgens Calibre zijn de AI-functies optioneel. Je moet eerst een aanbieder en een model instellen. Een model is hier het systeem dat de tekst verwerkt en een antwoord maakt. Het programma biedt zowel externe diensten als een lokale route. Die keuze bestaat al langer dan versie 9.15; ze staat ook in het overzicht van Calibre 9.0. In de ingebouwde lezer kun je een passage selecteren en via Ask AI bijvoorbeeld om een vertaling of uitleg vragen. De leesapp en het systeem dat antwoordt, zijn dus verschillende onderdelen.

Wat zit er in zo’n aanvraag?

Bij de standaardknop voor uitleg gaat de geselecteerde passage mee met een opdracht aan het model. In de broncode van versie 9.15 staat daarnaast een apart bericht met de boektitel en, indien beschikbaar, de auteur. Zo krijgt het model aanwijzingen over wat je leest. Alleen naar het gemarkeerde stukje kijken geeft dus geen volledig beeld van de invoer. Typ je zelf een vraag, dan bepaalt de gebruikte opdracht of de selectie wordt toegevoegd. Deze beschrijving gaat over de leesfunctie; het is geen meting van al het netwerkverkeer van Calibre.

Wanneer rekent je eigen computer?

Dat kan met Ollama, een apart programma waarmee je zelf AI-modellen draait. Calibre neemt dat werk niet over: in de instellingen vul je het adres van de Ollama-dienst en de modelnaam in. Ollama moet al draaien en goed ingesteld zijn. De instellingen laten ook een adres van een andere computer toe. De naam Ollama aanvinken bewijst daarom op zichzelf niet dat alles binnen jouw laptop blijft. Vergelijk het met een printer kiezen: de knop staat op jouw scherm, maar het apparaat dat de opdracht uitvoert kan ergens anders staan.

Bovendien kent Ollama zelf cloudmodellen: daarbij verwerkt het bedrijf de opdracht op zijn computers. Ollama zegt zulke prompts en antwoorden niet op te slaan of voor training te gebruiken. Bij lokaal draaiende modellen zegt het bedrijf de inhoud niet te zien. Wie uitsluitend lokaal wil werken, kan de cloudfuncties uitschakelen; daarna zijn ook de cloudmodellen en webzoekfunctie niet beschikbaar. Dat vereist een aanpassing van de Ollama-instellingen en een herstart. Het verschil zit dus zowel in het gekozen adres als in het model dat de opdracht werkelijk uitvoert.

Wat verandert er bij OpenRouter?

Met OpenRouter gaat de aanvraag naar een externe dienst. Calibre zet de berichten om in een gegevenspakket en verstuurt dat naar OpenRouter, zo laat de gecontroleerde broncode zien. Daarin staat ook een instelling voor gegevensgebruik. Zonder een andere opgeslagen voorkeur zet deze versie die op deny: weigeren. Dat is een verzoek over de behandeling van gegevens. Het is geen schakelaar die het versturen tegenhoudt. De tekst moet nog steeds naar de dienst om daar een antwoord te kunnen krijgen. Ook een terughoudende standaardinstelling maakt deze route dus niet lokaal.

Betekent niet trainen ook niet bewaren?

Nee, OpenRouter maakt onderscheid tussen training en bewaarbeleid. Training betekent hier dat invoer wordt gebruikt om een model verder te ontwikkelen. Aanbieders kunnen daarnaast eigen regels hebben voor het bewaren van aanvragen, bijvoorbeeld om aan verplichtingen te voldoen. Volgens OpenRouter sluit afmelden voor training de aanbieders uit die daarop trainen; het verandert niet automatisch OpenRouters eigen beleid. Voor lezers in Nederland en België is ook de locatie een aparte vraag. OpenRouter beschrijft verwerking binnen de EU als een zakelijke optie die op aanvraag wordt geactiveerd. Een Nederlands boek of een Nederlandstalig antwoord bewijst dus geen Europese verwerking.