De Britse premier Andy Burnham heeft op 14 oktober in het Lagerhuis zijn uitspraken over Russische inmenging rond het referendum over het Britse EU-lidmaatschap verdedigd. Volgens hem hebben vijandige landen zich aantoonbaar met Britse democratische processen bemoeid. Oppositieleider Kemi Badenoch verweet hem de betekenis van Russische activiteiten te overdrijven en de referendumuitslag verdacht te maken.
Het debat volgde op uitspraken van MI5-chef Ken McCallum op 13 oktober. Hij maakte volgens ITV News nadrukkelijk onderscheid tussen pogingen om een stemming te beïnvloeden en het daadwerkelijk veranderen van de uitslag. Over 2016 verwees hij naar berichtgeving van Russische staatsmedia als Russia Today en Sputnik, en naar online activiteiten van trollen en geautomatiseerde accounts.
McCallum waarschuwde dat de politieke ophef de Russische propagandamakers juist kan helpen. Hun activiteiten worden volgens hem groter voorgesteld wanneer zij dagenlang de voorpagina's beheersen. Hij noemde hun inspanningen betrekkelijk weinig indrukwekkend. Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken verwierp zijn beschuldigingen, meldde ITV. Het stelde dat herhaling van aantijgingen die nog niet tot feiten maakt.
Badenoch vroeg Burnham woensdag of hij erkende dat hij de Russische invloed had overdreven. De premier verwees haar naar McCallums volledige opmerkingen en bleef bij zijn standpunt: buitenlandse inmenging was volgens hem aantoonbaar, en het was ondenkbaar dat die zich niet gedurende het afgelopen decennium had voorgedaan. In die gedachtewisseling presenteerde hij geen nieuwe documenten over 2016.
Uitspraken in een podcast
De discussie begon met een interview voor The Rest Is Politics. The Observer berichtte daarover op 11 oktober. Burnham vertelde dat hij bij zijn aantreden in juli had gevraagd of Rusland zich met het referendum had bemoeid. Het antwoord dat hij kreeg, was bevestigend. Volgens de krant wilde hij daarmee ook kiezers in Duitsland en Frankrijk waarschuwen voor Russische beïnvloeding. Downing Street wilde tegenover The Observer niet ingaan op de aard van de briefing die de premier had ontvangen.
De Britse regering benadrukte vervolgens dat zij de uitslag van het referendum legitiem vindt. Dat zei woordvoerder Tom Wells volgens persbureau AP op 12 oktober. De regering omschreef de Russische pogingen als onsuccesvol. Burnham koppelde de dreiging van buitenlandse inmenging in het parlement wel aan zijn wens voor nauwere banden met de Europese Unie. Hij vindt de bestaande verhouding onvoldoende en wil dat het Verenigd Koninkrijk sterker samenwerkt met zijn buurlanden.
De vraag naar een beoordeling van de Russische rol speelde al eerder. Een parlementaire inlichtingencommissie meldde in 2020 dat zij geen beoordeling achteraf had ontvangen van Russische pogingen om het referendum te beïnvloeden, beschreef The Observer. De commissie vroeg om zo'n onderzoek. De regering van toenmalig premier Boris Johnson wees die oproep af.
Verdeeldheid als doel
In zijn officiële dreigingstoespraak van 13 oktober beschreef McCallum hoe autoritaire landen bestaande maatschappelijke tegenstellingen proberen uit te buiten. Volgens de MI5-chef helpen online systemen die tegenstellingen versterken daarbij en richten tegenstanders zich op het vertrouwen binnen gemeenschappen. Hij plaatste de bescherming van het vrije publieke debat nadrukkelijk bij de taak van de veiligheidsdienst. De toespraak noemt maatschappelijke samenhang een frontlijn van nationale veiligheid.
Verder bij de bron
Lees zelf de onderzoeken, uitleg en aankondigingen achter dit verhaal.