Bijna 10 miljoen reacties op nieuwe eurobiljetten, maar nog geen winnaar

Bijna tien miljoen mensen hebben gereageerd op plannen voor nieuwe eurobiljetten. De Europese Centrale Bank maakte woensdag 23 september bekend dat 9.960.495 mensen de online enquête volledig invulden. Onder hen waren volgens de gepubliceerde landenbijlage 630.117 mensen uit Nederland en 292.221 uit België. Wie wil weten of straks een vogel, een componist of een heel ander ontwerp op het geld staat, moet nog wachten: de ECB heeft geen winnaar bekendgemaakt.

Veel belangstelling, geen referendum

De Nederlandse respons komt overeen met 3,48 procent van de bevolking en de Belgische met 2,44 procent. In het hele eurogebied ging het om 9.387.044 ingevulde vragenlijsten, oftewel 2,61 procent van de bevolking. Dat zijn opvallend grote aantallen voor een vraag over contant geld, maar ze vertellen niet welk ontwerp het beste scoorde. De ECB publiceert de voorkeuren per voorstel pas nadat het bestuur een keuze heeft gemaakt. De percentages in de bijlage meten deelname ten opzichte van de hele bevolking, niet steun voor een ontwerp.

Iedereen kon van 23 juli tot en met 21 september meedoen. Daardoor konden mensen die sterk geïnteresseerd zijn in bankbiljetten zichzelf aanmelden, terwijl anderen niets van de enquête hoefden te merken. Uit de leeftijdstabel blijkt dat 64,8 procent van de antwoorden van mensen jonger dan 35 jaar kwam. Dat betekent niet dat bijna twee derde van alle jonge Europeanen een bepaald ontwerp wil. Leeftijd en land zijn door deelnemers zelf opgegeven; de open peiling is geen willekeurige afspiegeling van de bevolking.

De ECB heeft daarom een tweede enquête met dezelfde vragen laten uitvoeren door een onafhankelijk onderzoeksbureau onder een representatieve steekproef in het eurogebied. Die wordt nog afgerond. Het bestuur wil de uitkomsten van beide onderzoeken wegen, samen met het oordeel van een ontwerpjury en een technische beoordeling. De grote online respons geeft het publiek dus een stem, maar telt niet als een bindende verkiezing waarin het ontwerp met de meeste klikken automatisch wint. Voor Nederland en België is nog evenmin te zien of hun voorkeuren uiteenlopen.

Van bruggen naar mensen of natuur

Wat ligt er wel op tafel? De huidige biljetten tonen denkbeeldige ramen, poorten en bruggen, bedoeld als beeld van openheid en samenwerking. In de tweede, sinds 2013 geleidelijk ingevoerde Europareeks kwam daar het portret van de mythologische Europa in beveiligingskenmerken bij. Voor de volgende reeks koos de ECB twee mogelijke thema's: ‘Europese cultuur’ en ‘Rivieren en vogels’. Het verschil is zichtbaar voor iedereen die met cash betaalt: de vertrouwde architectuur kan plaatsmaken voor herkenbare personen of dieren, al liggen de definitieve beelden nog niet vast.

Er zijn tien complete ontwerpvoorstellen, niet tien varianten van één vijfje. Zo toont voorstel B van PunktFormStrich op het biljet van vijf euro een rotskruiper; de reeks koppelt vogelsoorten aan hun leefgebied. Andere voorstellen leggen juist de nadruk op cultuur. De afbeelding bij dit artikel is één van die voorlopige ontwerpen, geen geld dat al wordt gedrukt en ook geen aanwijzing voor de uitslag. De ECB ontving voor de wedstrijd meer dan 1.200 aanmeldingen, nodigde 25 ontwerpers uit en liet een jury tien voorstellen selecteren.

Waarom duurt het nog jaren?

Een bankbiljet moet meer kunnen dan er mooi uitzien. Volgens de ECB is een nieuwe reeks ook bedoeld om vervalsing moeilijker te maken en om biljetten gemakkelijker te herkennen en hanteren, onder meer voor mensen met een visuele beperking. Daarbij wil de bank de productie duurzamer maken. Wat daarvan concreet op de uiteindelijke biljetten terechtkomt, is nu nog niet vastgesteld: de gekozen schets moet na het bestuursbesluit verder worden uitgewerkt en technisch beoordeeld. Uit een publieksenquête kun je bijvoorbeeld nog niet afleiden hoe goed een biljet straks voor slechtzienden werkt.

Het besluit over het ontwerpconcept wordt rond het einde van 2026 verwacht. Daarna volgt de ontwikkeling en productie; de ECB spreekt over een geleidelijke invoering vanaf het begin van de jaren dertig. Dat is een verwachting, geen datum waarop iedereen ineens nieuwe bankbiljetten krijgt. De vorige vernieuwing laat zien waarom zo'n overgang tijd kostte: de Europareeks begon in 2013 met nieuwe biljetten en was pas in 2019 voltooid met de honderd- en tweehonderdeurobiljetten. Een nieuw ontwerp op de website is dus nog geen betaalmiddel in de winkel.

Wat betekent dit voor het geld in je portemonnee?

Voorlopig niets. De bestaande biljetten blijven geldig en zullen naast de nieuwe reeks in omloop zijn, bevestigen zowel de ECB als de Nationale Bank van België. Zelfs biljetten uit de eerste serie van 2002 behouden hun waarde. Er is dus geen reden om nu contant geld om te wisselen omdat een ontwerpwedstrijd is afgelopen. Wie straks een nieuw biljet tegenkomt, kan het naast een oudere versie van dezelfde waarde gebruiken; uiterlijk en veiligheidskenmerken kunnen verschillen, de nominale waarde niet.

Ook de term ‘stemmen’ verdient nuance. De Nederlandsche Bank nodigde Nederlanders in juli uit hun favoriete ontwerp te kiezen, maar beschreef toen al dat de uitkomst wordt meegenomen in het uiteindelijke besluit. Nu meldt de ECB dat er naast die stemmen nog een representatieve meting, juryadvies en technische toets komen. Dat is een zinvollere manier om de miljoenen reacties te lezen: als een omvangrijke inbreng bij een besluit over publiek geld, niet als een uitslag die de bank moet uitvoeren. De ECB belooft na de keuze een uitgebreider verslag met reacties op de afzonderlijke voorstellen en resultaten per land.