AP adviseert camerabrilverbod op gevoelige plekken: wat mag er?

De Autoriteit Persoonsgegevens adviseert op 22 september beheerders van gevoelige locaties, zoals ziekenhuizen en rechtbanken, om camerabrillen via hun huisregels te verbieden. De Nederlandse toezichthouder verduidelijkt bestaande privacyregels en onderzoekt verdere maatregelen. Er is daarmee geen nieuw landelijk verkoopverbod aangekondigd. De waarschuwing gaat bovendien verder dan filmen: ook AI die beelden analyseert zonder een opname te bewaren, kan persoonsgegevens verwerken.

Waarom maakt niet opslaan zo weinig verschil?

De AVG beschermt meer dan opgeslagen bestanden. Ook verzamelen, raadplegen, gebruiken en doorsturen van persoonsgegevens vallen onder verwerking. Die Europese regels gelden zowel in Nederland als België. Een herkenbaar beeld gebruiken om een digitale dienst iets te laten doen, kan dus al relevant zijn voordat er een video in je fotobibliotheek staat. Waar de AVG geldt, is een rechtsgrond nodig: een wettelijke reden om de gegevens te mogen gebruiken. Toestemming is daarvan één mogelijkheid. Een gerechtvaardigd belang kan onder voorwaarden ook, maar vereist een afweging tegenover de rechten van degene in beeld. Een eigen belang maakt filmen niet automatisch rechtmatig. Daarnaast moet de verwerking beperkt blijven tot wat voor het vastgestelde doel nodig is.

Wanneer blijft een filmpje privé?

Een opname delen in een kleine familiekring kan onder de uitzondering voor persoonlijk of huishoudelijk gebruik vallen. De AP stelt daarbij voorwaarden: het doel moet privé zijn, zonder zakelijke of commerciële bedoeling, en de beelden mogen alleen voor een beperkte eigen kring zichtbaar zijn. Ook vindbaarheid via zoekmachines en toegang voor vrienden van vrienden passen daar niet bij. Dat maakt het bereik van een bericht minstens zo belangrijk als de knop waarmee je het plaatst. Een openbaar account is iets anders dan een besloten familiegesprek. Voor journalistieke publicaties bestaan weer andere uitzonderingen, maar ook daarbij moeten privacy en informatievrijheid worden afgewogen. Publiek belang, inhoud en gevolgen tellen mee; een journalistiek doel vraagt nog steeds om een wettelijke grondslag.

Welke uitleg hoort bij de camera?

Een organisatie die beelden van je gebruikt, moet in beginsel duidelijk maken wie verantwoordelijk is, waarvoor de gegevens nodig zijn en op welke rechtsgrond ze worden verwerkt. Ook ontvangers en bewaartermijnen horen bij die informatie. De AP werkt dat uit in haar uitleg over het recht op informatie. Voor bijvoorbeeld een vereniging die met een bril opnamen wil maken, levert dat concrete vragen op: wie beheert de beelden, wie krijgt ze te zien en hoe lang blijven ze bestaan? De uitleg moet begrijpelijk zijn. Richt de organisatie zich tot kinderen, dan moet de taal bij hen passen. Een ingewikkelde privacyverklaring waar een leerling weinig van begrijpt, schiet daarom haar doel voorbij.

Kun je vrij nee zeggen op school of werk?

Een toestemmingsvraag heeft pas betekenis als weigeren geen nadeel oplevert. De Europese privacytoezichthouders leggen dat uit met een schoolvoorbeeld: leerlingen kunnen vrij instemmen met hun foto in een schoolblad wanneer een weigering geen onderwijs, dienstverlening of ander voordeel kost. Op het werk ligt dat gevoeliger. Een werknemer kan druk voelen om akkoord te gaan met een verzoek van de baas; daarom is toestemming daar vaak geen geschikte basis. De richtsnoeren geven ook een uitzondering: werknemers die niet in een bedrijfsfilm willen verschijnen, kunnen tijdelijk een gelijkwaardige werkplek krijgen zonder straf of nadeel. Voor een bijbaan of stage is de praktische vraag dus of een alternatief werkelijk gelijkwaardig is. Alleen vragen wie bezwaar heeft, bewijst nog niet dat de keuze vrij is.

België: instemmen met filmen is niet instemmen met delen

In België speelt naast de AVG het recht op afbeelding. De Gegevensbeschermingsautoriteit benadrukt dat toestemming om iemand te fotograferen of filmen niet vanzelf toestemming geeft om het resultaat te verspreiden. Die twee beslissingen moeten afzonderlijk worden gevraagd. Een schriftelijk akkoord helpt om later te kunnen aantonen wat is afgesproken. Denk aan een portretopname voor een verenigingsactiviteit: akkoord gaan met de opname zegt op zichzelf nog niet dat de vereniging die ook voor een openbare publicatie mag gebruiken. Wie zichzelf zonder toestemming als hoofdonderwerp online ziet, kan de verantwoordelijke aanspreken en zo nodig naar de GBA of rechter. Dat is Belgische uitleg; het Nederlandse AP-advies voert daar geen huisregels in.

Mag een voorbijganger dan nooit in beeld?

Bij dat Belgische recht op afbeelding noemt de toezichthouder uitzonderingen voor personen die slechts een ondergeschikt onderdeel vormen van een opname op een openbare plek, bijvoorbeeld bij een monument. Voor verder gebruik is dan in beginsel geen toestemming nodig. Ook beelden van menigten waarin niemand afzonderlijk identificeerbaar is, worden anders behandeld. Dat is geen vrijbrief om één voorbijganger doelbewust tot onderwerp te maken: voor het hoofdonderwerp blijft toestemming volgens deze uitleg vereist. Bij bekende personen telt bovendien het doel. Informatieve berichtgeving kan ruimte bieden, maar een commerciële toepassing of aantasting van de privésfeer valt daar niet zomaar onder. De context van het beeld blijft dus bepalend.

Wat kun je doen als jouw beeld toch online staat?

Vraag eerst de plaatser om jou uit het filmpje te halen, adviseert de AP. Dat kan door de relevante passage weg te knippen of je onherkenbaar te maken. Als aanpassen op het platform niet lukt, kan de maker de video verwijderen, bewerken en opnieuw plaatsen. Reageert die niet of weigert die mee te werken, meld het beeld dan bij het platform. Bewaar vooraf screenshots, de link en het profiel van de plaatser. Daarmee blijft duidelijk om welke publicatie je verzoek gaat. Een klacht bij de AP is ook mogelijk, maar levert geen onmiddellijke individuele oplossing op: de toezichthouder kan bijvoorbeeld nagaan of het platform privacyregels naleeft. Of verwijdering verplicht is, hangt van de omstandigheden af.