AI-video van overleden slachtoffer leidt tot nieuwe strafzitting in Arizona

Het hof van beroep in Arizona heeft op 30 september de celstraf van Gabriel Paul Horcasitas voor het doodschieten van Christopher Pelkey geschrapt, omdat een rechter een AI-video van het overleden slachtoffer had meegewogen. De eerder opgelegde straf was 10,5 jaar. De veroordeling voor doodslag blijft staan; er moet opnieuw over de straf worden beslist. Daarmee krijgt een nagebootste stem een grens in een beslissing die over iemands vrijheid gaat.

Het probleem was volgens het hof dat de video de ideeën van de zus presenteerde als gedachten van het slachtoffer zelf. Hoewel vooraf werd uitgelegd dat het om AI ging, nam dat de fout niet weg. De rechter had de voorstelling als oprecht ervaren. Hoe zwaar de video precies meewoog, is niet vastgesteld; dát hij invloed had wel. Echte opgenomen beelden van het slachtoffer waren volgens het hof wel toelaatbaar.

Een herinnering kreeg een nieuwe tekst

Christopher Pelkeys familie liet de video in mei 2025 zien. Zijn zus Stacey Wales had een tekst geschreven die haar broer had kunnen uitspreken, vertelde ze destijds aan NPR. Met een bestaande foto en video werd een digitale gelijkenis gemaakt. De avatar sprak over vergeving, terwijl Wales zelf zei daar nog niet aan toe te zijn. Dat verklaart de aantrekkingskracht én de moeilijke grens: de familie kon laten zien hoe zij hem herinnerde, maar de woorden werden uitgesproken door een nabootsing van iemand die ze niet zelf had kunnen kiezen. De oude opname en het nieuwe script zijn dus verschillende soorten materiaal, ook wanneer dezelfde stem lijkt te klinken.

Wales reageerde tegenover persbureau AP teleurgesteld op de uitspraak. Haar doel was volgens haar haar broer als mens zichtbaar te maken voor de rechter. Een advocaat heeft de familie gewaarschuwd dat opnieuw AI gebruiken weer een hoger beroep kan uitlokken. Wales wil zijn stem blijven laten horen via een vorm die de rechtbank toestaat.

Wat betekent dit voor nabestaanden hier?

De uitspraak gaat over deze Amerikaanse strafoplegging en voert geen nieuwe regel voor Nederlandse of Belgische rechtbanken in. In Nederland kunnen slachtoffers en nabestaanden bij ernstige misdrijven zelf gebruikmaken van spreekrecht. Wie niet zelf wil of kan spreken, kan iemand machtigen; een schriftelijke verklaring is ook mogelijk, legt Rechtspraak uit. Een echte videoverbinding is eveneens iets anders dan een nagebootste spreker: wie vanwege angst liever op afstand spreekt, moet dat vooraf aan de rechter vragen. Ook voor het tonen van foto’s of het afspelen van geluidsfragmenten vraagt Rechtspraak om vooraf overleg. Voor een nabestaande bestaat daarmee al een route om de eigen ervaring te delen, zonder nieuwe woorden in de mond van een overleden familielid te leggen.

Bij het voorbereiden van zo’n verklaring draait het ook om zeggenschap over je eigen verhaal. Slachtofferhulp Nederland beschrijft hoe je kunt kiezen tussen spreken, voorlezen en een verklaring aan het dossier toevoegen. Je kunt iemand machtigen om jouw tekst te lezen. Houd rekening met openbaarheid: aanwezige journalisten mogen verslag doen van wat je zegt, terwijl voor het opnemen of in beeld brengen van de verklaring toestemming nodig is. Wil je meer privacy, dan kun je de rechter vragen om achter gesloten deuren te spreken. Nieuwe informatie over wat er is gebeurd kan bovendien tot vragen als getuige leiden. Bespreek de vorm en inhoud dus vooraf met je begeleider; een indrukwekkende presentatie neemt die keuzes niet van je over.