Je hoeft zelf geen slimme bril te kopen om ermee te maken te krijgen. Als iemand tegenover je zo'n bril draagt, kan er een camera op jou gericht zijn zonder dat je dat meteen ziet. Hans Anders haalt de camerabril van Meta daarom voorlopig uit zijn Nederlandse en Belgische winkels en webshop, zegt de keten tegen het AD. Het is een concrete keuze in een debat dat ook mensen raakt die nooit klant van Meta worden: hoeveel moet een omstander kunnen zien en beslissen voordat er beelden van hem of haar worden gemaakt?
De winkelketen noemt de maatschappelijke en politieke onrust over privacy als reden en sluit een terugkeer later niet uit. Het besluit betekent niet dat de bril in Nederland of België verboden is, of dat al verkochte exemplaren ophouden te werken. Volgens dezelfde eigen interviews van het AD adviseert de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen ziekenhuizen om camerabrillen in hun huisregels op te nemen. Defensie overweegt een extra verbod op smartbrillen op militaire terreinen, waar opnamen al verboden zijn. Een advies, een onderzoek naar een verbod en een bestaand opnameverbod zijn dus drie verschillende dingen.
Waarom de camera zo lastig opvalt
Een camerabril heeft de lens en microfoons in het montuur en is meestal gekoppeld aan een telefoon. De drager kan er foto's en video's mee maken; bij sommige functies kan een AI-assistent ook beeld en geluid verwerken om een vraag over de omgeving te beantwoorden. Voor de gebruiker is dat handig als die de handen vrij wil houden. Voor iemand aan de overkant van de tafel is een telefoon die omhooggaat veel duidelijker dan een kleine camera in een bril. Het praktische verschil zit daarom niet alleen in de opname, maar in de kans om die opname op tijd te herkennen.
Meta zegt dat bij fotograferen of filmen een opnamelampje brandt en vraagt gebruikers om vooraf toestemming van mensen om hen heen te vragen. Het bedrijf zegt ook functies te hebben die opnamen moeten blokkeren wanneer het lampje is afgedekt. Dat zijn de uitleg en ontwerpclaims van de fabrikant. De Autoriteit Persoonsgegevens vindt zo'n lampje op zichzelf onvoldoende om anderen duidelijk te informeren. Dat is logisch: een lichtpuntje geeft een voorbijganger geen keuze over wat er met een herkenbaar beeld gebeurt.
De Consumentenbond heeft die grens getest met een Ray-Ban Meta Wayfarer. Bij zijn laatste controle, op 2 september met Meta-softwareversie 127, kon de geteste bril nog filmen terwijl een aangepaste sticker het opnamelampje aan de voorkant afdekte. Ook zonder sticker viel het lampje buiten in fel licht of op afstand volgens de onderzoekers soms nauwelijks op. Dat is een concrete test van één onderzocht model en één softwareversie, geen bewijs dat elke huidige camerabril op dezelfde manier te manipuleren is. Wel ondergraaft het de gedachte dat het lampje het privacyprobleem vanzelf oplost.
Geen automatisch landelijk verbod
De Nederlandse privacytoezichthouder maakt onderscheid tussen bezit, opnemen en delen. Een privéfoto van een feestje thuis die in een kleine kring blijft, valt volgens de AP onder een uitzondering voor persoonlijk gebruik. Buitenshuis herkenbare mensen stiekem filmen of beelden zomaar online plaatsen is iets anders. De AP zegt dat opnamen met een camerabril buiten het eigen huis meestal niet mogen en dat een brandend lampje geen toestemming vervangt. Op gevoelige plekken, zoals een ziekenhuis of kleedkamer, kunnen beheerders daarnaast regels voor hun locatie maken. De verkoopstop van één keten is dus geen nieuwe wet voor alle brillen.
De Consumentenbond heeft Meta op 29 september twee weken gegeven om de bril en de standaardinstellingen aan te passen. De organisatie dreigt naar de rechter te stappen als dat niet gebeurt; er is daarmee nog geen rechterlijk oordeel. Meta legt op zijn eigen site uit dat beelden eerst op de bril blijven tot de gebruiker ze met de app naar de telefoon overzet. Bij cameragebruik voor AI-functies kunnen daarnaast beeld en geluid worden verwerkt om een vraag te beantwoorden. Die verschillen doen ertoe: niet elke foto gaat automatisch naar sociale media, maar een omstander heeft evenmin zelf een knop om het gebruik van zijn beeld te beheren.
Wie vooral handsfree wil bellen of luisteren, kan een bril zonder camera overwegen. Ray-Ban biedt zijn Meta Audio-model op 2 oktober in voorbestelling aan: je mist dan foto's en vragen waarbij de assistent moet meekijken, terwijl je voor slimme functies nog steeds de Meta-app en een account nodig hebt. Dat het montuur van een Italiaans bedrijf komt, maakt de Meta-dienst erachter niet Europees. Met een gewone bril en een losse telefoon is fotograferen zichtbaarder en kies je vrijer welke dienst je gebruikt. Ook met een telefoon moet je zorgvuldig met andermans beelden omgaan. Onze afweging: de ingebouwde camera levert gemak op voor de drager, maar de onduidelijkheid voor omstanders weegt voor dagelijks gebruik zwaarder. Wie ongevraagd is gefilmd, kan volgens de AP de maker om verwijdering vragen en bij online delen ook het platform aanspreken.
Verder bij de bron
Lees zelf de onderzoeken, uitleg en aankondigingen achter dit verhaal.