Gemeenten melden meer AI-bezwaren, maar tellen ze niet

Gemeenten krijgen naar eigen zeggen vaker bezwaren die met kunstmatige intelligentie zijn geschreven. Acht van de twaalf gemeenten die inhoudelijk reageerden op een rondvraag van Tweakers melden die ontwikkeling. Het onderzoek verscheen maandag 19 oktober. Meerdere gemeenten zeggen meer tijd kwijt te zijn aan lange teksten met onjuiste verwijzingen. Ze registreren het AI-gebruik echter niet: de rondvraag bevat geen cijfers over de omvang of de extra behandeltijd.

Voor iemand die tegen een overheidsbesluit opkomt, draait het om de vraag of de eigen situatie duidelijk overkomt. De Vlaamse Ombudsdienst beschrijft precies waar een chatbot daarbij kan ontsporen: hij kan gebeurtenissen verkeerd weergeven of regels aanhalen die elders gelden. De dienst accepteert teksten die met AI zijn gemaakt. Het advies is om eerst zelf het verhaal op te schrijven en de software alleen te laten ordenen, zonder nieuwe argumenten toe te voegen.

Dezelfde brief past niet overal

De bestaande procedures blijven ondertussen bepalend. Bij DUO kan een student bijvoorbeeld een standaardformulier gebruiken voor een bezwaar over een ov-schuld. Zelf een brief schrijven mag ook. DUO vraagt de reden van het bezwaar, de betreffende beslissing en eventuele bewijsstukken. De termijn is zes weken vanaf de datum op het bericht. Een door AI gemaakte e-mail voldoet niet aan de indieningsroute: een bezwaar moet volgens DUO per post worden verstuurd. Wie alleen op de overtuigende formulering let, kan dus de praktische voorwaarden missen.

In Vlaanderen is een klacht bij de Ombudsdienst weer een andere route. Die dienst bemiddelt gratis en onafhankelijk bij problemen met onder meer Vlaamse overheidsdiensten, zoals De Lijn of diensten rond het Groeipakket. Gewoonlijk moet de betrokkene eerst bij de betreffende dienst hebben geklaagd. Voor lokale besturen hangt het juiste adres af van hun klachtenregeling en aansluiting bij een ombudsdienst. Een probleem met de dienstverlening en een formeel bezwaar tegen een besluit vragen daarom niet automatisch om dezelfde brief of ontvanger.

Onze afweging: de nuttigste winst van AI zit hier in hulp bij formuleren. Een officiële voorbeeldbrief biedt al structuur en vraagt geen chatbotabonnement. Een taalhulpmiddel kan vervolgens helpen als iemand moeite heeft om de gebeurtenissen op volgorde te zetten. Dat gemak moet worden afgewogen tegen het werk om de uitkomst te controleren. Een indrukwekkend klinkende tekst is weinig waard wanneer de indiener niet meer kan aanwijzen welke passage over de eigen situatie gaat.

Ook aan de andere kant van het loket

Amsterdam beschrijft in het openbare Algoritmeregister hoe AI samenvattingen van bestaande bezwaaradviezen maakt voor een interne juridische databank. Medewerkers kunnen daarmee sneller zoeken naar een vergelijkbare zaak. Het register noemt de toepassing in gebruik; dit is bestaande informatie, bijgewerkt op 13 juli, geen vandaag aangekondigde invoering. De gemeente zegt dat de gegevens in een beveiligde omgeving staan, dat fouten gemeld kunnen worden en dat samenvattingen steekproefsgewijs worden gecontroleerd. De beschrijving gaat over ondersteuning bij het zoeken, niet over een computer die zelfstandig een bezwaar afwijst.

Die Amsterdamse toepassing is door de gemeente gemaakt, maar het register noemt ook modellen van OpenAI via Microsofts Azure. Bovendien bevat de technische beschrijving nog toekomsttaal. Welke modelversie nu draait, blijkt daaruit niet betrouwbaar. Voor ons weegt die onduidelijkheid mee: lokale ontwikkeling geeft burgers nog geen volledig inzicht in de leveranciers achter de verwerking van hun dossier.

De Vlaamse Ombudsdienst bekijkt na ontvangst welke behandeling nodig is. Soms volgt snel een antwoord; soms begint een uitgebreider onderzoek. In dat laatste geval krijgt de klager de naam en contactgegevens van de onderzoeker. De dienst vraagt vooraf om bewijsstukken, een omschrijving van wat er gebeurde en contactgegevens voor aanvullende vragen. Zo blijft er na een automatisch opgestelde brief ruimte voor een persoonlijk gesprek over de feiten.

Privacy begint al tijdens het schrijven. De Vlaamse Ombudsdienst adviseert medische informatie, bankgegevens en vertrouwelijke documenten buiten de AI-tool te houden. Namen kunnen worden vervangen en achteraf worden ingevuld. Schrijfhulp vraagt dus niet vanzelf om het delen van een compleet dossier.