EU onderzoekt verkoop van ruim miljoen gebruikte telefoons als nieuw

Je bestelt een nieuwe telefoon, maar krijgt mogelijk een toestel dat is opgebouwd uit gebruikte onderdelen. Het Europees Openbaar Ministerie (EPPO) meldde op 29 september een onderzoek naar een netwerk dat volgens de aanklagers meer dan een miljoen telefoons zo heeft verkocht. De geschatte schade voor kopers in de EU bedraagt minstens 300 miljoen euro. Ook in Nederland en België zijn doorzoekingen gedaan. Dat betekent niet dat elke telefoon van een onbekende webwinkel verdacht is: de aanklagers hebben geen openbare lijst van getroffen modellen, winkels of kopers gegeven. Wie net een toestel heeft gekocht, kan dus niet uit dit bericht afleiden dat juist zijn telefoon uit deze handel komt.

Volgens de onderzoekers werden telefoons in Hongkong en de Verenigde Arabische Emiraten uit gebruikte onderdelen samengesteld. Na schoonmaken en verpakken als nieuw kwamen ze via Nederland in Duitse magazijnen terecht en werden ze op online marktplaatsen in de EU aangeboden. Het EPPO verdenkt betrokken bedrijven er ook van sinds 2018 een belastingregeling voor tweedehands goederen te hebben misbruikt. Bij invallen in negentien landen zijn zeven mensen aangehouden. Het gaat om verdenkingen en schadebedragen van de aanklagers; een rechter heeft de schuld van de verdachten nog niet vastgesteld.

Gebruikt mag, zolang het eerlijk wordt verkocht

Een opgeknapte telefoon is op zichzelf geen probleem. Hergebruik kan grondstoffen sparen en geeft een toestel een tweede leven. De Europese Commissie stimuleert daarom sinds 2023 het inleveren, herstellen en opnieuw gebruiken van kleine elektronica. Voor een koper is het verschil dat een tweedehands of refurbished telefoon als zodanig wordt aangeboden, met een prijs en beschrijving die bij de staat passen. Wie de prijs van een nieuw toestel betaalt, moet geen verzwegen gebruikte onderdelen krijgen. Een ongeopende doos of nette buitenkant bewijst bovendien niet hoe oud de onderdelen binnenin zijn. Juist dat maakte de vermeende handel lastig te herkennen.

De rechten van de koper hangen niet af van de naam van de marktplaats, maar van de overeenkomst met de verkoper. Volgens de Europese consumentenregels moet een product overeenkomen met wat in de advertentie is beloofd. Ook een eerlijk als tweedehands verkocht toestel van een professionele handelaar heeft wettelijke bescherming; bij een aankoop van een particulier gelden die EU-consumentenregels niet op dezelfde manier. Een online koop bij een professionele verkoper heeft doorgaans ook veertien dagen bedenktijd. Die bedenktijd is een extra uitweg, niet de enige: een als nieuw verkocht maar gebruikt product wijkt af van de afspraak, ook wanneer de eerste twee weken voorbij zijn.

In Nederland zegt toezichthouder ACM dat de verkoper gratis een oplossing moet bieden als het geleverde product anders is dan de advertentie of verpakking beloofde. Dat kan een toestel zijn dat wél aan de afspraak voldoet. Is dat niet mogelijk of komt de verkoper er niet binnen een redelijke termijn uit, dan bestaan er andere remedies, waaronder geld terug. Bewaar daarom de productpagina, orderbevestiging, factuur en eventuele communicatie voordat een advertentie verandert. Een vermoedelijk gebruikte batterij of een afwijkende verpakking is reden om vragen te stellen, maar op zichzelf nog geen sluitend bewijs dat jouw toestel uit deze strafzaak komt.

Bij wie moet je aankloppen?

Een grote marktplaats verkoopt niet altijd zelf. Op één productpagina kan een andere winkel staan als verkoper. De ACM adviseert daarom vóór de koop te kijken wie het contract met je sluit; na de koop vind je die naam ook vaak in de bevestiging of op de factuur. Die partij moet een probleem oplossen. Als nergens duidelijk een andere verkoper staat, kan het platform zelf de verkoper zijn. Een Europees adres is geen garantie dat de telefoon echt nieuw is, maar een herkenbare verkoper met bereikbaar contact maakt je rechten makkelijker uit te oefenen dan een anonieme aanbieder achter een aantrekkelijk lage prijs.

Voor Belgische kopers maakt de FOD Economie een belangrijk onderscheid. Een nieuw product heeft er twee jaar wettelijke garantie. Bij een duidelijk als tweedehands verkocht product geldt standaard eveneens twee jaar, tenzij de professionele verkoper bij de verkoop uitdrukkelijk een kortere termijn afspreekt; minder dan één jaar mag niet. Dat geeft een winkel geen vrijbrief om een gebruikt toestel als nieuw te presenteren. Als de staat van de telefoon niet klopt met de afspraak, moet de koper de verkoper aanspreken. De exacte oplossing hangt af van de feiten en van wat aantoonbaar is afgesproken, niet van een algemene belofte op een platformbanner.

Ons oordeel: de beste bescherming is een eerlijke keuze tussen nieuw en opgeknapt, met een duidelijk aanspreekbare verkoper. Een refurbished toestel kan verstandig en zuinig met materialen zijn, maar alleen als de prijs, staat en garantie vooraf helder zijn. Europese kooprechten geven mensen in Nederland en België houvast, terwijl de onderzochte keten juist laat zien hoe makkelijk onderdelen, dozen en verkopers grenzen passeren. De EPPO-cijfers zeggen niets over de kans dat jouw telefoon getroffen is. Heb je concrete aanwijzingen dat een als nieuw gekocht toestel gebruikt was, leg die dan vast en vraag de verkoper schriftelijk om een oplossing. Kom je met een professionele verkoper in een ander EU-land niet verder, dan kan het Europees Consumenten Centrum bij een klacht helpen. Beschuldig niet op basis van deze invallen één merk of winkel: daarvoor ontbreekt openbaar bewijs.