Belastingdienst kiest eigen servers en Europese software voor kantoorwerk

Vergroot illustratie ↗

De Belastingdienst kiest gecontroleerde servers voor mail en agenda’s, en Europese open source voor opslag en samenwerking. Dat staat in een Kamerbrief van maandag 5 oktober. Open source is software met openbaar beschikbare broncode. De keuze geldt ook voor Douane en Toeslagen. De overstap is gepland voor 2027 en 2028; de uitvoering volgt later.

Dat verschilt van de situatie in juli. Toen pauzeerde staatssecretaris Eelco Eerenberg het programma voor Microsoft 365 in de publieke cloud: kantoorsoftware die via de infrastructuur van Microsoft wordt aangeboden. In zijn reactie van 9 juli wilde hij eerst opnieuw onderzoeken wat mogelijk was op eigen servers. Meer datacentercapaciteit en veranderingen op de markt moesten daarin worden meegenomen. In juli lag daarmee nog geen definitieve vervangende inrichting vast. Voor burgers levert de pauze op zichzelf geen andere belastingaangifte op. Wel gaat deze keuze over de digitale werkomgeving waarin ambtenaren hun informatie verwerken.

Gevoelige informatie zit ook in correspondentie

Dit gaat over correspondentie en werkdocumenten, niet over een verplaatsing van alle systemen voor belastingheffing. Het onafhankelijke Adviescollege ICT-toetsing beschreef op 24 juni hoe e-mails en werkdocumenten van deze diensten zeer vertrouwelijke informatie over burgers en bedrijven kunnen bevatten. In de toen onderzochte cloudroute hing de bescherming mede af van het juist indelen van informatie naar gevoeligheid. Het college vond dat proces ingewikkeld en foutgevoelig. Een verkeerd beoordeeld document kon daardoor op een plek terechtkomen waarvoor het niet geschikt was. Het adviseerde de overstap te stoppen en per functie te bepalen hoeveel eigen zeggenschap nodig is. Dat advies stelt risico’s vast in de onderzochte aanpak; het is geen melding dat belastinggegevens daadwerkelijk zijn gelekt.

Ook de reservekopieën waren een probleem. De Auditdienst Rijk rapporteerde op 6 juli over onderzoek uit maart: kopieën op eigen servers waren nog afhankelijk van software en diensten van Amerikaanse leveranciers om ze terug te lezen. Wie een bestand bewaart, kan het dus niet vanzelf blijven gebruiken als die leverancier wegvalt. De auditor onderzocht zulke uitval als risico, geen storing die op dat moment plaatsvond. Verder waren controles op volledige en bruikbare kopieën onvoldoende uitgewerkt. Voor burgers gaat herstelbaarheid uiteindelijk over continuïteit: belangrijke correspondentie en dossiers moeten beschikbaar blijven, ook wanneer de relatie met een leverancier verandert. De audit bewijst niet dat de nieuwe omgeving dezelfde gebreken heeft; die moet nog worden ingericht.

Eigen servers zijn geen volledige onafhankelijkheid

Een eerder scenario-overzicht van Financiën, gedateerd 18 juni 2025, laat zien waarom de plek van een server maar een deel van het verhaal is. Opslag binnen Europa sluit afhankelijkheid van een Amerikaans bedrijf niet uit. Ook Microsoft-software op eigen servers kan volgens dat overzicht afhankelijk blijven van online licentiecontroles of toegangsbeheer. De oude vergelijking voorzag bovendien minder functionaliteit bij sommige alternatieven. Dat zijn overwegingen uit de eerdere besluitvorming, geen bewezen eigenschappen van een nu gekozen Europees pakket. Ook werken op eigen servers is daarom geen volledige onafhankelijkheid of kant-en-klare privacygarantie.

Ook de politieke controle is nog niet uitgewerkt. In de beslisnota bij de brief van 5 oktober schrijven ambtenaren dat Eerenberg om concretere doelen vroeg, maar dat die op dat moment beperkt konden worden geformuleerd: de prioriteiten werden nog uitgewerkt. Het bredere ICT-plan volgt in het eerste kwartaal van 2027. Die passage gaat over de modernisering als geheel, niet uitsluitend over mail. Ze maakt wel zichtbaar waarom de Kamer straks meer nodig heeft dan een lijst met jaartallen.

Onze afweging: meer Europese zeggenschap is hier een zinvol doel, omdat burgers gevoelige informatie niet zomaar uit de belastingadministratie kunnen weghalen en naar een concurrent kunnen overstappen. Maar de winst moet blijken uit de uitvoering. Kunnen de diensten hun bestanden zelfstandig terughalen, hoeveel afhankelijkheid blijft over en werken medewerkers er betrouwbaar mee? Ook vastleggen en bewaren van informatie moet goed blijven gaan. Een controleerbare planning met zulke uitkomsten is overtuigender dan alleen het etiket ‘eigen servers’. De koers is veranderd; de beloofde voordelen moeten nog worden waargemaakt.