ASML verkocht in tweede kwartaal geen chipmachines in Europa

Nederland levert de machines waarmee chipfabrieken patronen op silicium zetten. Toch verkocht ASML in het tweede kwartaal van 2026 geen van die machines aan Europese fabrieken. Bestuurder Frank Heemskerk maakte daar maandagavond tijdens een debat in Amsterdam een waarschuwing van: Europa investeert volgens hem te weinig in de productie van chips. De uitspraak raakt ook mensen die nooit een chipfabriek van binnen zien. Telefoons, auto’s en ziekenhuizen gebruiken chips. Als Europa vooral de machines maakt en voor de chips zelf sterk op andere regio’s leunt, heeft het minder grip op een belangrijke schakel.

Een machine is nog geen chipfabriek

Een ASML-machine maakt niet in zijn eentje een kant-en-klare chip. Zij projecteert met licht een heel fijn patroon op een schijf silicium. Daarna volgen andere bewerkingen en uiteindelijk worden afzonderlijke chips uit die schijf gehaald. Je kunt het vergelijken met een drukpers: wie de pers bouwt, drukt niet automatisch alle boeken zelf. Dat onderscheid is nodig om de cijfers te begrijpen. De vestigingsplaats van ASML zegt iets over waar de apparatuur vandaan komt; de plaats van de klant zegt waar een chipfabriek draait. Die twee kunnen ver uit elkaar liggen.

ASML’s eigen kwartaaloverzicht maakt Heemskerks punt concreet. Van de 6,6 miljard euro omzet uit verkochte systemen in het tweede kwartaal ging volgens de bestemming van de machines 43 procent naar Zuid-Korea en 30 procent naar Taiwan. China kreeg 14 procent, de Verenigde Staten 9 procent en Japan 4 procent. Europa staat niet in deze verdeling. In het eerste kwartaal ontbrak Europa eveneens; de verdeling zag er wel anders uit. Het gaat om waar machines naartoe gingen, niet om waar alle chips ter wereld vandaan komen. Ook kun je uit één kwartaal niet afleiden dat dit voor altijd zo blijft.

Wat betekent ‘niets’ precies?

De kop dat ASML “niets meer in Europa” verkoopt, is te breed. Heemskerk sprak over chipmachines, terwijl ASML ook onderhoud, upgrades en andere diensten levert. Het bedrijf meldde voor het tweede kwartaal wereldwijd 9,3 miljard euro totale omzet, waarvan 6,6 miljard uit systemen. In het halfjaarverslag staat zelfs 407,1 miljoen euro totale omzet in de brede regio Europa, Midden-Oosten en Afrika. Dat bedrag is niet hetzelfde als Europese machineverkopen in het tweede kwartaal. Beide cijfers kunnen dus tegelijk kloppen: geen nieuwe systemen naar Europa in dat kwartaal, maar wel omzet uit ander werk in een groter gebied en langere periode.

Europa begint niet vanaf nul

De uitspraak betekent ook niet dat Europa helemaal geen chips maakt of geen fabrieken bouwt. Infineon opende in juli een nieuwe fabriek in Dresden voor onder meer chips die stroom regelen. De Europese Commissie noemt daarnaast een geplande fabriek in dezelfde stad van het samenwerkingsverband ESMC. Daarachter staan de Taiwanese fabrikant TSMC en drie Europese bedrijven: Bosch, Infineon en NXP. De Europese Commissie keurde vijf miljard euro Duitse steun voor het project goed. Dat is een tegenvoorbeeld bij de algemene uitspraak dat hier niets wordt gebouwd. Een goedgekeurd bouwplan is alleen nog geen draaiende fabriek, en een fabriek in Europa heeft niet automatisch Europees eigendom.

De Europese Commissie wil met een tweede Chips Act de afhankelijkheid van landen buiten de EU verkleinen en productie van geavanceerde chips ondersteunen. Het voorstel dateert van juni 2026; het is nog geen afgeronde wet of bewijs dat de doelstellingen worden gehaald. De eigen lijst van de Commissie bevat inmiddels achttien goedgekeurde steunbesluiten voor bijzondere chipprojecten, samen goed voor meer dan 32 miljard euro aan publieke en private investeringen. Dat zijn serieuze bedragen, maar een subsidie of aangekondigde investering is nog geen chip die vandaag uit een fabriek komt. Bovendien vraagt een fabriek klanten, personeel en jarenlange productie-ervaring, niet alleen één peperdure machine.

Onze afweging

Voor Europese zeggenschap is een Nederlandse machinebouwer een sterke positie, maar niet genoeg. Europa heeft ook fabrieken en ontwerpkennis nodig, plus afnemers die er chips willen laten maken. Dat kost veel publiek en privaat geld; goedkope productie in bestaande Aziatische fabrieken zomaar vervangen kan producten duurder maken. De logische keuze is daarom niet “alles zelf” of “alles uitbesteden”. Steun vooral productie waar een onderbreking ons hard raakt, en toets bij elk project wie de fabriek bezit, wie de techniek beheert en wie er daadwerkelijk kan bestellen. Een adres in Europa geeft nog geen Europese controle.

Voor je volgende telefoon verandert deze kwartaalgrafiek vandaag waarschijnlijk niets aan de prijs of levertijd. Daarvoor ontbreken gegevens over voorraden, individuele chipsoorten en nieuwe bestellingen. Het nieuws zit in de kwetsbaarheid die de grafiek zichtbaar maakt: Europa is sterk in een onmisbare machine, maar bouwt lang niet alle productiecapaciteit die daarbij hoort. Heemskerks waarschuwing is dus een zinvol politiek signaal, geen bewijs dat hier plots geen chips meer te krijgen zijn. De komende jaren tellen vooral fabrieken die werkelijk opengaan, hun eigendom en de chips die ze kunnen leveren.